Tobul

Kum sâwmli lai zet liem ta khan, Hmar khuo pakhata school naupang nuhmeite pakhat chu ṭap pumin in an lawi a. A nu le pahaiin a ṭap nasan indawn malamin a kut le kehai an hang en chieng chu, a kerai changtieng taitienga hlapna ni awmtak a lo invuol tȗt a. Naupangtenu thlasiet chun a hlaptu le an hlapna san khawm hril mumal thei lovin a ṭap a. A nu le pa chu an lungril a na hle a. Vȇl tam an indawn hnung chun an hotuhaiin school huomsunga Hmar ṭawng a hmang leia an lo hlap a lo ni thu a hril tah a. A nu le pa chu an lung ninaw hle a. Hieng ang tawnhriet nei hi mi tamtak um ei tih. Ei naupanghai school kâina dingin English Medium naw ei dit naw a. Thiem le thiemlo khawm dȃwn lovin, sapṭawng ei inhmang lui tir khawm dit tȃwk a um tȃk vei leh, subject pawimaw tak tak Science le Mathematics hai chen English in ei inchȗktira, a hriltu khawmin hril thiem lo, a naupang khawmin hrie thiem bawk lo, a tȃwpa chu eini tlȃng mi hai thiem chi annaw ei ti nȃwk hlawl hlak. A subject hriet thiem nȇkin...

Dr. Paul B. Chonzik Suongtuona ramah zuk lêng vak ei tih! Africa sim tieng thlierkâr pakhatah mingo nupahai nâu nei sunin lo pieng ni ang la; khawmuol i hriet hmâin i nû le pa’n lo thisan chein, vângneia siemin sakhi nupahaiin a puinu nene in lo châwm lien sien la che. I nina, mihriem i ni le i hnam nina hriltu ding che i nu-lepa hlakin an thisan dai ta si che! Nang i piengken ang piengken nei mihriem khawsakpui ding le pawlnêla, i hnam nina hriltu ding che hlak an um si nawh! I hung puitling hnungin tû hnam am ni ah inngai i t'a? I hung puitling hnung chun nangma ang mihriem umna va paw fûkin anni lai va khawsa ve la; chutaka i va pawlnêl taka inthawk chun ṭawng le an hnam mizie, chîng dân hai inchûk fâwmin, anni hnam chu i hnam angah i va ngai hmasa phawt ring a um.! Sienkhawm, i vun le i ruolpa vun rawng an ang tlat naw chun i lungril a sukbuoi el thei! Khawvêl lien lem va paw peiin, nang i vun rawng ang nei le i piengken inhnaipui deu va paw fu ta la, i hnam nina a chun buoi ...

RH Hminglien Hmar, Secretary, Hmar History Association (‘Zochachhuah’ an ti Zorinpui ka sir bawk a) February ni 15, 2024: Parva, Chakma Autonomous District, S. Mizoram. Zîng dâr 9 a’n ri zet chun zîngbu an lo thur mêk tah a lo na. Kei hlak chun zîngbu fâk le fâk naw tieng khawm ngâisak lêk lovin khuo ka thlîr a, thla ka lâk a. Bangladesh le India ramri; Myanmar le India ramri, tlânghai le varuom hai chu thlîrin, Milepost-a ‘Aizawl 492’ tia inziek dâm, ‘Parva III ‘0’’ ti dam chu ka klik a. Zîngbu fa dinga an mi hung ko phing chun, Pu Tlawmlolala, Headmaster, Parva III Middle School hai nupa thingpui dâwrah ka lût a; thingpui dawra chun zîngbu kan fâk tah a nih. Pu Tlawmlolala hi kum 2 hnunga retire ta ding; inti-senior ve fût, inti-patling taka che vêl a na. “E khâi aw! I la tlangvâl de! Ka sang nêkin i nâupang lem deu el awm deh aw” ka hei ti deu kher a; a tlawmngâi ngaih ngaih khawp el ie. A hmêlah a’n lang thei a nih. “Kum 64 ka pumhlûm ve ṭep an tah ie” tiin ṭhang a khawa ngaisâ...

Dr. Vanlallien Pulamte Kum 1999, October ni 16 zân chu zân danghai nêkin danglam bîk rieuna umin ka sûngrila inthawk chun hrietna ka nei a. Hi zân hi lirlâizân (fullmoon) a nih bawk leiin tlangvâl nunghâk leng hai khawm chun ṭin zai rel harsa an ti tlâng hle a. Senvawn Lânû zûn ngai le ngainobeina chun kei chau ka'n âwk nawh tî chiengtakin hi zâna in leng a hau dâna inthawk ngawt khawm hin a'n hriet thei. Dâihnâi buthak ang elin inzingutin a in lenghai chun sumphuk an hung sir ri deu zing chun ka lunglai a khei deu rieu a. A san chu a zing el a Vairampur fe ding ka ni leiin a thara biethu inhlân ka nuom leiin hun remchang le hun fienriel kan pahni chaua neipui ka nuom a. Sienkhawm, ka tâ a la ni bîk si nawh, vate vuonglai a la ni tlat leiin zaleng dang hai sira hnawlin an rûn sang an hung kai ding khap theina ka nei si nawh. Lengdang val ṭin nghâkin Taptebula chun amawngtawkhawn inchanin ka ṭhung det lal a. Ruolthar ruol khawm a lang a changin an ti zawnghai inah leng ngam s...

Hlawtlingna hi a kâwitan (shortcut) a um naw a, rêl (train) lampui anga a lampui um sa hraw ngei ngei ngai a nih. A awl-âi naw a, mi nazawngin a lampui hi an hraw pei naw leiin an tum ram tlung hmâin lampui dangah an pêtsan rawp hlak. Hlawtlingna dingin thil pawimaw zuol pali (5T) nei a ṭûl a, chuonghai chu Tumna, Tumrûna, Tuorselna, Taimâkna le Teirei peina hai hi an nih. "Thiemna" hril sa naw inla khawm, hienghai pali (5T) hi ei nei phawt chun lo thei loin "Thiemna" ei hung nei sa ngei ngei ding a nih. Hmêl ṭha sa le hmêl se saa pieng um thei inla khawm, a thiem saa pieng ruok hi chu tû khawm ei um nawh, puitling saa pieng ei um ngai naw angin. Thaw râwn hi thiemna a nih. Thiem ding chun inchûk a ngai a, tû khawm inchûk lâia zuk master nghâl hi ei um ngai nawh. A thaw râwntu chun suksuol râwn a t'a, sienkhawm a suksuol zâtin inchûk dawk a nei sa ve zie bawk ding a nih. Nâute tû khawm a lâwn thei saa pieng ei um nawh. Lâwn an inchûk lâi chu an khûp le kîu kh...

Mi tam tak chu Police-in an man chang hin vuok tuor ngêi ngêi dingin an in ngai. Police ṭhenkhat hlak hi an nuom nuoma mi vawthei a inngaiin an hriet nuom an hriet ta hnung khawma “mi suol tak i ni hi tie” tî malamin an la hei vuok nawk hlak. Tûta hmâ khan chu inhrem na'n Court order-in hruihruola vawi chuzât khazât vuok (whipping) dâm a ni hlak a, tûlâi ram ṭhenkhata khawm an la thaw. Tûlai India rama dânin inhremna dingin, thi or sukhlum (dead sentence) ti lova chu taksa suknatna a um ta nawh. Inhremna chu Lungin a intâng le pawisa inchawitir an nih. Thi dinga an chungthu court-in a rêl hai khawm nâ hre hmanlo dingin hruihruol nghawktawk um lo a an thî chena khai (to be hang by the neck till death) an ti kher hlak. Ram ṭhenkhata chu damdawi hmanga chiuhlum or electric chair-a inthlungtir an thaw hlak. Sukhlum anni dân ding court-in lo hril kher naw sien chuh Isu hun lâia Rome sawrkâr-in an thaw dâna, na tuor a thi kha thil um thei a nih, khanglai huna khan chu thi dinga rêl h...

Ka Pa chipui ka sûnghai thilthawna a chun keikhawm 'Farnu' ka ni leiin phûr tak lê inhâwk tak chun 1st May, 2023 khan lmphal khawpui a chun ka'n thawk suok tah a, kha nî khan nî dang ang lo takin lmphal khawpui chu a ngûiruoiin ka hriet a, ka khuo a sawt hle a, Nisa khawm chu a ngûi ruoiin ka hriet bawk a, danglamna rieu keiah umin ka'n hriet a nih. Kan sin thawna ding hmun chu ka tlung ta a, ka zuorpuihai le chun thingpuihai semin hun kan hmang a, kan umna hmun chu Biek in lientak le ropuitak sâwng thuma insâng a ni nghe nghe. (Hi Biek ina inlawi hai chun thilthaw, hunser an nei chângin hi Biek in sawngkhatna hi a nuomhai chun an hmang/ haw hlak hrim a nih) Hi Biek in ropui tak a hin vawisûn hi ka lût tawpna a ni ding a nih tî hrim hre lovin hun ka hmang ve a ni chuh! Chuongchun, hunser hmangzo bufak khawp chun in tieng ka'n lâwi nâwk tah a, in ka tlung hnung khawm chun ka khawsawt a rê thei chuong nawh. A zîng May 2, 2023 lem khan chu a zawiin ka zawi vawnga ma...

An dik nawh ti i hriet a; i chel tlata i fê sawn nuom naw chun, indik naw chu nang kha i nih. A tha naw ti i hriet a; sie hmang le fê san i tum naw chun, a ṭha naw chu nang kha i nih. Mi dang hnê dingin nang inhnê hmasa phawt la; hrât deuin iengkim i hnê thei ti inhril la, mi hrât chu ni’ng i tih I lungril infuitu dingin nang nêka ṭha an um nawh; nanga inthawkin iengkim a ṭha thei, i lungril inpawm dân kha i nîna a ni a, Mi nêp tak, theina nei lo angah inngai naw la; sukhrât ding chein a siemtu che hi a vara, a hrât tâwk. Midang hmû le hriet dân che ni lovin, nang inhriet dân kha i nun kei ṭhuoitu a ni si a! I ngîrhmun, i chan, i tawng mêk kha pawm harsa ti'n chaupui el dingin inngai lul naw; Pal tlanga, ngîr suokpuia, a phéna malsâwmna inthup hai hmu suok dingin i thisen le thluok kha a ṭha tâwk a. I thei ngêi ding leia kha nun kha tawng i nih. Nanga siemtu che hin minit khat khawm an sîm san lul naw ding che, beidawng ding i ni naw aw! Ieng ang khawmin i lungril nain lo sâwl...

Rev. Joe Sanghmingthang, SBC, Sielmat Isai 60:12. I rawng bâwl nuom naw hnam le ram chu a bohmang âwm sih a; a nih, chuong hnam hai chu suksiet dêrin um an tih. Hnam hi Pathien mi pêk a na, ṭawng khawm hi Pathien mi pêk tho a nih. Chuleichun, hnam le ṭawng hi ngai hlut ding le inzâ ding a nih. Ṭawng ei ti hin ei hrilsuok le, a zieka ei nei hi a ni a. Hieng hai hi inzâ tak le duot taka enkawl ei mawphurna a nih. Pathien thu hi zîeka indik el an naw a, a taka indik a nih. Khawvêl insieng tîra inthawkin hnam ang le lal ram anga mihrîem hai ei hung fe ṭana inthawk, hnam tin le lal ram tinin mâni khâtin an him zo nawh ti an hriet leiin ieng ang pathien amanih chu an biek hlak. Amiruokchu, Pathien tak be lo ram le hnam chu an la bohmang pei; Babulon lal ram, Asuria lal ram, Makedonia lal ram, Aigupta lal ram le Rom lal ram hai khawm khah. Pathien rawng bâwl nuom lo ram le hnam chu bohmang a ta, a um ta naw ding a nih. Pathien inhumhimna sûnga um lo hi ṭi a um êm êm. Khawvêl pumpuia tui ...

Upa VL Renga Hriler (Suichiengna Ripawt) Hmar hi Hmar hi Zohnathlak ṭawnghai laia ṭawng mâwi pâwl tak le ṭawng hausa pâwl tak a nih. Ṭawng hausakna hi thu le hlaa târlang a ni hlak a. Khawvȇla ṭawng hausa ei tihai hi thu le hlâin an ṭawng hausakna nasatakin an pho lang hlak. Chuong ang bawkin Hmar ṭawng hausakna khawm hi hla tieng nasataka pho lang a nia, sienkhawm thu tieng ruok chu a khingbai hle thung. Thu tieng ei inhnuoi bȋk nasan hi ngaidân tamtak a uma, chuong ngaidânhai chu zâwna (questionnaire): a dawnna umsa, andik tak nia hriet thlangsuok (closed ended questionnaires) le a dawnna mâni ngâidân ziek (open ended questionnaires) ding hmangin chȋktaka suina online hamnga nei a nih. Hi zâwnahai hi mi 222 laiin an hung sukbita, an chunga ei lâwm takzet a nih. Tlâwmngaia hung sukbit tuha’n Hmar ṭawng ngȋrhmun thua ngâidân ṭhatak tak an neihai chu lakhawmin hi thusepa hin zieksuok ei tum a nih. Hmar ṭawng suichiengna thusepa ei lȗt hmain India ram state hrang hranga Hmar ṭawng hm...