Biekin Bawl
Ka Pa chipui ka sûnghai thilthawna a chun keikhawm 'Farnu' ka ni leiin phûr tak lê inhâwk tak chun 1st May, 2023 khan lmphal khawpui a chun ka'n thawk suok tah a, kha nî khan nî dang ang lo takin lmphal khawpui chu a ngûiruoiin ka hriet a, ka khuo a sawt hle a, Nisa khawm chu a ngûi ruoiin ka hriet bawk a, danglamna rieu keiah umin ka'n hriet a nih. Kan sin thawna ding hmun chu ka tlung ta a, ka zuorpuihai le chun thingpuihai semin hun kan hmang a, kan umna hmun chu Biek in lientak le ropuitak sâwng thuma insâng a ni nghe nghe. (Hi Biek ina inlawi hai chun thilthaw, hunser an nei chângin hi Biek in sawngkhatna hi a nuomhai chun an hmang/ haw hlak hrim a nih) Hi Biek in ropui tak a hin vawisûn hi ka lût tawpna a ni ding a nih tî hrim hre lovin hun ka hmang ve a ni chuh!
Chuongchun, hunser hmangzo bufak khawp chun in tieng ka'n lâwi nâwk tah a, in ka tlung hnung khawm chun ka khawsawt a rê thei chuong nawh.
A zîng May 2, 2023 lem khan chu a zawiin ka zawi vawnga mak deuin ka uma ka um dânhai chu ka unâuhai bula ka hril a, an ni khawm chun mi hrilfie dân an hriet chuong nawh. Kei hi Lalpa'n mak deuin a mi pawl hlak a, a changchun hang hrilsuok ding khawm kan phalam hlak. Amiruokchu, Lalpa ropuina dingin hung suklang ka tih. Ka zâlna pindan sûnga ka um lai chun mak takin thil hmu le inhriettirna (Lalpa pâwlna am ka tih ding) ka dawnga, Biek in hi ram ṭâwllai, mi um nawna hmun niâwm tak a chun ka lo hmu a, chû Biek in chu ngâidia bâwl, a bang pila zût a ni nghe nghe. Biek in sûnga chun mihung bietu um angin ka hriet a, "Biek in bâwl rawh" tiin. Ka thil hmu le ka thu dawng chu mak ka tia, a umzie hrim ka hriet nawh.
A zing May 3, 2023 chu a hung inhersuoka, dam sûnga tlângmîhai (Zo hnathlâkhai) tâ ding chun theinghil thei ta lo ding thil ditum lo le râpthlâk tak a hung inhersuok tah a nih! Zân tieng a hung ni a, Mobile Phone a inthawk, Lamka tieng chanchin en zing pumin thlâi ka suonga, khuo a hung inthim bufâk hma deu chun, kan khawsakna hmun ngêia khawm buoina meipui chu a hung kângkai tah a, ṭî le inthin pumin, bufâk zaikhawm rêl thei lovin, ka ârsa zeuṭâwl khawm chu a um ngai ngaiin a um zinga, phîng ṭam lo angin ṭâm siin, thlaphâng le hnuk inbâwka fa thei si lovin kan um a nih. Kan in lê inhlat lo taka um kan Biek in ngêi khawm chu hmangaina ṭhang der lovin Meitei nunrâwng hai chun an hung suosam ta a, in ribur bura an vuoksiet rîhai chu ka hriet phâka, um ngaina hrim ka hriet ta nawh. Hang dang zo ding ruol anni si nawh. An khek ri le Biek in an suksiet rî chun vân a tlung ngei ka ring, a va rapthlâk ngei de aw!!
Kei lung tienga harsatna nei hin tuor dân ka thiem naw a, lung hi a na ngâwi ngâwi el a nih.
Kan Biek in bula um tlângmi ṭhenkhat chu kan inah an hung tlân lût bawka, kha zân kha chu "Zân thlavâi um" ka ti naw thei nawh. Insungah var takngiel khawm kan sitvar ngam ta nawh a, inthim hnuoia lungril sâwl le lungril mumal put thei lova umin zîngkhuon a mi hung varpui tah a nih. Keini chun zîng khawvar a chun boruok hung ṭha nâwk el dinga kan ngai lâi zingin beisei a va ang ta naw de! May 4, 2023 zing khawvar a hung inhersuok chun, mâni inlum a khawm um ngam ta lovin, Rûninrieng le a sûnga um po po chu tlânsuoksan a hung ṭûl ta a, buoina meipui khan zuol tieng a panpei lem leiin Saikawta kan in tieng buoizuol sûng po um dingin thuomhnaw hâklai leh car in kan tlân suok a, nisienlakhawm, Lamka tieng chu fe thei ruol ding a lo ni ta nawh. Chuong a ni si leh tiin chanchin kan hang ngaiven vat vat a, ‘Mî a tam lem chun Sipai camp tieng panin, an tlân lût tâwl tah a nih’ tî thû an mi hung hril a, keini khawm chun einî mî Sipai officer kan hriet hriet chu kan call tâwl ta a, Phone call khawm chu ni dang anga ngaituona fîm nei le ngaimuong taka thaw khawm ni lovin, ṭî le inlâu dawr dawr pumin ṭawng khawm ṭawnginring ngam lovin miṭhangpui thei dinga kan ring kan lo hmelhriet hlak Pu Jimmy Hrangate, Second in Command (2ic) BSF chu mi ṭhangpui dingin kan zuk ngêna, vangneithlâk takin a rawihai mi hung ṭhuoi dinga a hungtir thei ding thu a hung hril a, Beerseba thlalera nâupang thi el dinga ṭap râwl Pathienin a en thei naw a Hagar kuoma tui umna hmun a hril ang khan, kan beidawng khêkrâwl chu Lalpa'n lo hrein, Pu Jimmy Hrangate hmangin thina ko tlânga inṭhung ta zing chu mi sansuoktu ding kan hang hmu ta chu kan inthuok huoi el a nih.
Chuongchun Sipaihai chun an mi hung ṭhuoi ta ngei a, amiruokchu, lampui hmun tam tak a chun, Tupui pawl le Ṭhalâi ruolin an mi lo danga, Driver chun lampui dang tieng a mi hêlpui pei a. A mi ṭhuoitu sipai hai khawm chun an mi'n lâuthawngpui hle niin ka hriet. A mi lo dangtu hai chun, Sipai Truck sûnga chuonghai chu Zohnathlâk/Hmar hai kan nih tî mi hrehai sien chu, mi that vawng tum ngei an tih. Thlaphâng a um ngêi ie! Keini sûngkuo kan ngîrhmun hlak chu, ka Pa Kum 91 mi le ka nâupa a upa lem kum 21 mi chu enkawl ngai ve ve an ni bawk, lungril chu a sâwl nuom hle. Chuongchun, Sipaihai chun an camp-ah an mi tlân lûtpui ta a, tlângmi a lo um tahai le chun kan sahim theina dingin an camp hmun pakhat tlâng insângtak chung a chun an mi thak kai a, motor lien lût theinawna chin a khan ke a lâwn kai a ṭûl a, vangnei thlâk takin ka pa le ka nâupa chu ṭhangpui ngai an ni leiin an Motor Bolero a chun an mi phur kâia, mi dang po chu ke a lâwnin tlâng insângtak chunga kan um khawm vawng ta a nih.
Zân tieng a hung ni chun Meitei hai hlak chun nunrâwng takin kut an thlâk sunzawm zinga, kan umna kâwllai vela tlângmi inhai chu an hung raw tapei a, kan umna Camp-a lo tlânlût vê unâu ṭhenkhat chu, tlângbulṭhuta an in Meitei haiin an rawpêk a kânglai zing an zuk hmu chun, insûmzo lovin an ṭap chêl chûl el ta a. En an va harsa’in lâinat an va um ngei de aw!! Ṭawngṭâi ruolna kan nei pêk bâk thawpêk thei kan nei si nawh. Ka nâupa a upa lem chu phîngṭâmin a ṭap zinga, a nâupang lem kum 12 mi chu phîngṭam bawkin ka malchunga zâlin chau ngawi ngawiin "Nu nu ie'm ei chang pei ding?" a ti a, Nû tâ ding chun hril a hai ngêi ie! Silai le bomb an ri zing bawk. Ka nâupa kuoma chun "Tawi, Lalpa'n ei um dân ding hung rêl el a tih, ei thi naw ding a nih aw!" tiin ka nâupa ka hang thlamuon ve bawk a chu, kha lai hun tak a khan chu a thlaphâng um hlê a nih. Chuongchun zân a hung inthima tlângsipa in pakhata chun kan um khawm el lai chun, unâupa Jimmy Hrangate chun a hung call a, keini sûngkuo po chu an lo umna hlui Quarter kha a lo ruok lai tak a ni leiin chutaka va um dingin a hung hril a, ka Pa le ka Nâupa chuongna ding Bolero an hung khal kai bawka kan va lâwm ngêi de aw! Lalpa'n unâupa Jimmy Hrangate hmangin a mi sansuoka, Sipai Camp sûnga khawm ditsakna kan la dawng pei a, Quarter inhawi taka, fâk le dâwn khawm hnieng inhnâr takin kan dawng pei a nih. Pathien le unâupa Jimmy Hrangate chunga lawmthu ka hril mawl mawl a nih.
Tuhin chu kan rûn inrieng tak kha, ‘Meitei helpawlhaiin an hluo ta a, insûnga kan thil nei ve sunhai khawm an inrûk vawng tah’ niin thû kan dawng. ‘Kan Rûn-in sûnga te khan Helpâwlhai chu iengtin takin am an khawsa ding aw!’ ti a ka ngaituo suokpha chun ka nat phâ hlak. Chuongchun Pathien zar chauvin May 12, 2023 chun Sipaihai Motor le an venghimna hnuoia, Imphal Airport a inthawk, Guwahati-a ka u Remsiem hai in tieng panin kan suokdawk thei ta a, kan lâwm hlê. Guwahati-a Pi Lalremsiem hai in chu, Bed room (Bathroom le inkawp) paruk le Sitting room lien tak le Choka a hrana um a nih a, Nisienlakhawm, a zu fintuhai chu sûngkuo panga, members 32 vêl kan nih. Kan hluobit hne hle. Hne taka mi lo intlungtu Pi Lalremsiem chunga khawm kan lâwm hle a nih.
Guwahati ka um hnung khawmin pângngâi ka aw thei tak tak naw zinga, zân ka in ṭha thei naw a, mang angin kan thil tuokhai chu ka la hriet zing a, kan umna insâwng dam hi zân kar hung chim ding angin ka ring hlak a, ṭi dawr dawrin hringnun ka hmang hlak!
Chuonga mumal lo taka hringnun ka hmang zing lai chun September 18, 2023 zân chun nasa takin ka thaw a pika, ka in theinaw beidawngin ka lungrila thu umhai ka ziek suok nawk ta a, ‘kan khawsakna Manipur nêl um lo tak kha mithi sûna ka sûn zie’ ka zieksuok ta a, whatsApp group ka ṭhangna ṭhenkhata hai chun zânsawt hnungin ka post kuolvêl ta a nih. Chuongchun, ka thuziek insitum tak chu unâupa Henry Huolngo chun a lo tiem fûk a, ‘hla a siema saksuok dingin’ a mi hni angin, hla a siemin, saksuokin a um ta a nih. "Aw Manipur mithi sûn angin ka sûn che" tiin Ruthi L lnbuon-in hnê takin a sak a, Youtube a en thei dingin a um bawk a nih. Mak takin kha zâna inthawk khan kan khawsakna Imphal, Manipur ka lungrila um zing le kan in le lohai ka ngai êm êmna kha, tuordân ka hung thiem deu tah a nih.
May 2, 2023, Imphala ka um laia "Biek in bâwl rawh" tia mi hriltu um anga ka lo hriet kha, ka lungrila a hung inri thar nâwk ta a, a hun lai khan ka hrietthiem naw a theinghil ka tum ta kha a ni a. Nisienlakhawm, Guwahati ka tlunghnung khawma ka lungrilah a la bo theinaw leiin Pathien kuomah mi hrilfie dingin ka ngêna, hienghin ka lungrila hrilfiena a hung um ta a nih. Manipur-a bîk in Imphal phairuomah sietna râpthlâktak tlung ding, tlung zing ta lei hin mihriem lungril (In) tam tak chu inhningin, sukhmelhemin, sukkawiin le tlusiederin, bâwlṭhat ngaiin a um ding, a um zing ta bawk leiin, “Biek in bâwl rawh” ti hi a mi lo inhriettir a nih. Anitakluoa, Manipur buoina hin harsatna tâwpkhâwk ei tuoka, râpthlâk taka sawisakin ei uma, a ṭhen lem chu luvawm inhmangin, mithipûr dova ei ṭap inrûm rî khawm a la re thei nawh. Ei Inhai, ei Pathien Biek inhai suksietin a um bawka. Thlarau le taksa hrisêlna khawma a lo thawhla hle a nih. Ei lungril inhai bâwlṭhat ngaiin a lo hmêlhem ani ta hi maw! Mihriemna a chun, hriet thiem thei hrim ani nawh. Amiruokchu, Pathienin a ngaimaw le a mi'n laupui tak chu; ‘Mita hmuthei In le Biek in ni lovin, mita hmuthei lo nang le keia um a chêngna In, Biek in hi suksietin um a tih’ ti hi an lâu a nih.
1Korinth 3:16, “Pathien in in ni le Pathien Thlarâu nangniah a um tî inhriet nâwm a nih? Tukhawmin Pathien in chu a sukkhawhlo chun Pathienin ama chu sukkhawhlo vêng a tih, Pathien in chu ân thieng si a, chu in chu nangni in nih” tiin a mi hril a nih. Meiteihai chun, kuta bawl Biek in, ei inhai chu an suksie thei a, inro hle inla khawm ei venghim thei ruol ani nawh. Nisienlakhawm, nang le keia um Pathien in ruok hi chu, suksie theitu, vênghim theitu, sukthienghlim theitu chu eini seng hi ei nih. Eini thu lovin suksietin a um thei nawh. Chuleiin, vênghim dingin a lo tlusie tah a ni khawma bawl ṭha dingin nang le kei mawphurna Lalpa'n a mipêk a nih. Ei venghim naw a, ei sukkhawhlova, ei bawl ṭha bawk naw a ni chun, a sukkhawhlotu chu Lalpa'n a mi la sukkhawhlo vê ding a nih. Chuong a ni leiin unâu, Lalpa'n Nehemia kuoma, Israel mipuihai hnam dang nuhmei le pasalhai a'nthawka insukthieng dingin an hriettira an insukthieng ang khan, eini a um Pathien Thlarâu Thienghlimin mâni sengah a mi'n hriettir ang takin, Lalpa hmaa inlang dingin ei nia Pathien chengna in hi suolna chi dang dang le tirdakum tak takin bû a khuor nahai lê suomhmang pûka inchang tahai chu sukthienghlimin Lalpa chengna tlâk ni dingin insiemthar, inbâwlthar zing ei tîu.
Manipur-a ei thil tuoka inthawk hin, ‘Khawvêl le a sûnga umhai hi hmangai tlâk ani nawh, innghatna tlâk ani nawh. Hângthim le tuiêkin a fâksiet el thei vawng an nih' ti hi a va chieng de! Kuta bâwl Imphal phairuoma ei inhai le Lalpa le ei inpâwlna Biek in hai changzo ta naw inlakhawm, vâna kuta bawllo in le ram kumhlun, hmun lientak Lalpa'n a mi buotseipek chu hluo ngêi dingin ei dam sûng hun tâwite ei la nei sûng hin inbuotsai ei tîuva, hi khawvêla hringmi ei la chang sûng hin Lalpa chêngna, Lalpa Biek in ei ni seng theina dingin, hnung tienga thil umhai chu theinghilin hmâ tienga thil umhai chu ban lemin, Krista Isua Pathien chung tieng konasan lâwmman chu hmu dingin, eini chita Lalpa ta, Pathien Thlarâu chêng nuomna ni dingin in inhawitak bâwl ei tîu. Mîhai thlarâu tâ ding khawma thlarâu in bâwlpui ei tîu. Chuchu Pathien ngaia hlutak a ni si a.
Tiemtu dit um tak Lalpa'n malsalâwm raw se che. Amen!
Dated : Khalghuli Road, Guwahati, Assam. March 4, 2024
Ṭobul, Volume II – Issue No. 01, Tuolbuol – Thlaṭau 2024. An e-Journal of Hmar Literature Society Delhi.
Comments
Post a Comment