Hmar Ṭawng Ziek Dân

Hmar Ṭawng Ziek Dân

Dr. Immanuel Tuolor

“Ei ṭawng hi ei nun phung, ei nî phung a nih; a dam chun ei dam a; a bo chun ei bo ve a nih.”

Hmar hawrawp hmanga Bible inlet kuma inthawka hang tiem chun kum za a lo chuong ta a. Ziek tienga ei naupang se ta naw hle. Amiruokchu, a tîra ei ziek dân kha la hmang zawm peiin, en nawnna taluo hi a la um hri nawh. Ei ziek dân hi en nawn ṭulin ei hriet ta am? Am a la ṭha tâwk?

Tu tieng hin Hmar ṭawng hmang dân le ziek dân thua ṭhuom inder thar hmu ding a um zeu zeu. Thil buoithlâka ngai thei a nî lai zingin, ṭawng inṭhang le ṭawng hring hriet theina khawm a nih. Nisienlakhawm, tinzawn bik nei loa sâwi danglam tum ringawt ei ni chun – inkhuongruol nawna dâm a ra suok thei. Chuleichun, khampalei daw tlâng ei tiu a, ngaituo tlâng ei tiu.

Ngaidân pakhat hei phawr inla: “Kum za chuong zet ziek dân ei lo nei le ei lo fepui hi, ziek dân ziksuok anga pawmin kengkaw tlat ei tiu. Hieng chen chen ei lo hmang ta a, ei buoi chuong nawh; ṭiel dêt duta ziek thar nekin a pângngai hi hmang zawm ei tiu.” Ziek dân hlui hi ṭhenkhat ta ding chun nun phung ang lo ni hiel tâk, lungril le ngaituonaa hai zung nghet taka lo kei tâk. Chu bâka thiemzirna mêllung hmasa tak, ṭhanghlui hai sulhnung zuk thlâk danglam el chu, taksa peng pakhat tak maksan ang hiel a ni ding angin ngaina a um. Um hmun insawn hi thil awl ai chu a lo ni nawh.

Ṭawng rêng rêng hi a nî phung rênga khawm hringna nei ang a nih. Chuong a nî leiin hmang dân le ziek dân hi an inthlâkthleng naw chun, a par suok thei tak tak nawh. Inher danglam nuom lo thil rêng rêng chun changkângna a paw ngai nawh. Hieng kawnga hin ṭawng khawm a him bik nawh.

Ṭhenkhatin “Ei lam suok dân ang takin ziek suok ei tiu, a thlûk inchikna hai leh. Computer le mobile hai hmangin a kip a kâwiin, a thlûk le ri inchikna hai chen khawm hmang kim tum ei tiu” tiin ngaidân an nei.

Tlangsep hmanga inbiek pawna a awlsam ta a. Technology a changkâng ta bawk leh, ṭawng thlûk le ri inchikna dang dang hai khawm hmanga ziek awlsam le hriet inhawi, ei thil hril tum tak khawm chieng faka zuk hriet el thei, umze inphîr um lo, a umze hrietna dinga tiem nawn tiem nawn ngai lo - chuong anga ziek dân chu zui thei inla. Ziek dân sukdanglam nuom naw leia a ṭobula um zing a, ṭawng zik inbultir el nek chun, a hmatiemin, lungril inhawng takin, a bat bat te khawmin hma hang la tlâng phawt inla tî ngaidân a um bawk. Lungril inhawng hi a pawimaw tak a nih.

Dr. Vanlal Tluonga Bapui chun hieng hin a lo ziek:

“Hmar is currently under the process of standardisation. Fortunately, the efforts of standardisation is characterised by openness. Minor variations in pronunciations, grammatical forms and syntactic structures are being widely accepted.”

Mihriem ei pung pei a, ei inthlâk danglam ang pei hin ei ṭawng khawm a’n thlâk danglam pei hlak. Mihriem ei changkâng ang peiin, ei thu le hla hai khawm a hung danglam pei a, thumal khawm ei hung hau pei hlak. Hun inthlâk danglam pei le inhmea ṭawng insiemrem nuom lo chu a dam laia hriet zingna lung phun ang a nih.

Hmar ṭawng hi ziekin kum zakhat vel ei lo nei ta a. Hma tieng peia hring le inṭhang duok duok dinga beiseina ei nei a ni chun, inthlâk danglam hi a ṭul dingin a’n lang tlat. Inchalrem takin hma hang la tlâng inla nuom a um. Inza tawn le inkhuongruol taka thu tlûkna ei siem a ṭul. Lungril inhawng takin hril tlang inla, thaw thei lem le ro hrat lem inkhina tieng ni loin, thaw tlâng le insiemremna tieng ni lem sien. Hun le ni haiin an hung sawm inthlakthlengna thliin a mi mut lêng vel lai a nî leiin ei la buoi chet chut a nih. Khaw êng ei la hmu ngêi ei beisei.

Ṭawng hi tui anga luong zing, intling khawm ngai lo a nih. Ṭawng luong ta lo chu ṭawng thi a nih. Ṭawng umna san chu a hmang hai lei a nih. A hmang hai an inthleng danglam ang peiin ṭawng khawm a’n thleng danglam pei a ṭûl. Zing ro phuoka zuk thleng danglam el thei khawm a ni nawh. A hun a hung tlung ta ruok chun dang thei ni bawk naw nih. Khawvel a changkângin, a sûnga thil um hai le mihriem hai khawm ei changkâng ang peiin ṭawng khawm a changkâng pei ding a nih.

Ei lo inṭanna khawm a lo khawṭoṭim ta bawk, um sawngna ding ni loin, chawl lailâwk hmun anga ngaiin hma tieng pan pei ei tiu.

“Our language is our identity; let us equip it to endure, not just in memory, but in every tomorrow.”

Ziektu chanchin

Dr. Immanuel Tuolor hi Upa Zawllungkam Thiek le Pi Zingsumtling Thiek hai inkara pieng a nih. Inchûkna tieng MD (Pediatrics) zoin, ama hi Hmar laia MD (Pediatrics) zo hmasa tak a ni nghe nghe. UPSC fe thlengin Combined Medical Services inziek tlingin tu hin Central Hospital Maligaon-ah Pediatric Department incharge chel lai mêk a nih. Hmar Literature Society, Assam-a General Secretary chel lai mêk a ni bawk.

Ṭobul, Volume III – Issue No. 02, Thlado – Changer 2026. An e-Journal of Hmar Literature Society Delhi.

Comments

Popular posts from this blog

Ei Hnam le Ei Ṭawng

Hmar Hai Hi Thiempu Hnam Ei Nî?

Hlêprûkna