Rambuoiin Inchûklaihai a Kâkhâwk Dân
Covid-19 hripui inlȇng leiin inchȗklaihai nasatakin a suk bahla pha hi suitu tam takin an sui hlak a. A ṭhenin inchuklaihai marks hmu dȃnin an inkhi a, a ṭhenin naupang lungril tiengpang hriselnawna leia damdawiin fe dȃmin an inkhi a, ṭhenkhat chun sinthawna tienga an thaw dȃnhai chen khawm an inkhi ve thung. A number zȃthai suklang kher naw in la khawm, ei hmu phȃk le hriet phȃk chena khawm Covid-19 hripui leia naupang inchȗklaihaiin an inchȗkna an an bahla pha zie le an inthlada pha zie chu ei hmu phȃk seng ring a um.
Hripui laka inthawkin ei him chau ei ti leh, a ram phȇka hnam buoinain ei hnam a mi chȋm nawk mup mup a. Hripui khan chu khawvȇl pumpui huopin a mi chawkbuoia, tuta ei rambuoi ruok hin chu chim bik neiin, a chim bikhai ei ni leiin harsatna chi dang dangin a mi tuom vela, chuong laia kakhawk sei tak nei ding chu naupang inchukna hi a nih. Chuonglaizingin, inchȗkna le thiemna tieng hlakin tukhawm nghȃk a nei si nawh. Chuleiin, nu le pahaiin ei naupang inchȗklaihai chunga rambuoinain kȃkhawk a nei ding suktlȃwm deu theina ding lampui tlȃwm a zȃwng ei hung tarlang tum a nih.
Buoinain inchȗkna hmunhai a sukchawl/suktȃwp
School le college tamtak sukchȃwl chau nilovin, ṭhenkhat lem chu suktȃwp hiel an nih. Inchȗkna hmangruo pawimaw tak tak, kum tam tak sȗnga an indinhai suksietin an um a, ngȃi an hung aw nawk theina ding chun hun iemani chen a lȃk ding a nih. Pi le pu thuvar chun ‘mihriem hin ei damsȗng ei inchȗk thei’ an lo ti hlaka, nisienkhawm, lekha inchȗkna hmun school le college kȃi hun ruok chu inkhȇl a awl ȇm ȇm ve thung. Rambuoina lei hin ei nauhai ṭhangkhat bȇk chun, an lekha inchȗk hun pawimaw em em an chȃn ding a nih. Hi hin an damsȗnga an hringnun hmang dȃn ding a ṭha tieng nȇkin a ṭhanaw tieng a kȃkhȃwk a tam lem ding a na. Anni chȃu nilovin, an sung le kuo, an nau le te, le a ramphȇk chenin a kȃkhȃwk ding a nih.
Hi lei hin, naupang inchȗklaihai hi ei rȇnga ṭhang tlȃngin, ei buoina hin a chawkbuoi sei naw dȃn dingin ei hmazawn senga ei dap mawl mawl hi a va pawimaw ngei de! Naupang inchȗklaihai khawtlȃng le a hnamin ei invawipui ȇm ȇm a nih ti inentirnain relief fund le thil dang inchawkna dinga sum dawl a um chang hin naupang inchȗklai nei nu le pahai chu phurik siem pek ni ngainawhai sien, lo thei lova dawl an lo ni khawma suk zangkhai pek met hlak in la a va tha awm de!
Rambuoi leia ṭitna tuokhai, thi le hring inkar ngirhmun sirhai dȃm, mani in le lo chȃna rȃl zȃm dȃm, sung le kuo chȃnhai dȃm hin lungril buoina chi dang dang an tlun thei a, an ngaituona hai chen khawm ngai a aw el thei ngainaw leiin natna chikhat anga ngaiin ‘post-traumatic stress disorder’ (PTSD) le hming dang dang mithiemhai chun an inbȗk hiel a nih. Ei nȇka hnam changkȃng lem hai chun mithiemhai counselling inthawtirin, damdawihai chen hmangin ṭha takin an enkawl hlak a nih.
Ei vȃngneina pakhat chu Kristien ei ni leiin, Pathien thua inhnemna ding ei nei ṭha ȇm ȇm a. Chulaizing chun, a hril thiem bȋkhai – hieng tieng panga inchȗkna nei le - Pathien thuhriltuhai hmang ṭangkai thiem hi thil ṭul le pawimaw a nih. Kohran le khawtlȃng ṭhuoituhai ṭhangtlȃnga, hieng anga harsatna tuokhai hi ṭhataka enkawl a pawimawh. Abȋktakin, inchȗklaihai an inchȗkna sunzawm nawk thei dinga lampui siem pek hi a pawimaw em em. Relief camp ah ei inumtir a, fȃk le dȃwn ei pȇk el hi a hun tawk nawh. School an kai zawm thei dan ding lampui ei kawkhmu hi thil pawimaw a nih ti ei hriet ta sa khawm nisien, ei hriet nawn nawk seng nuom a um.
Khuo le Vȇng thara inpȇm
Buoina lei hin mi tamtak an umna hmun insawn a ngai a, an pieng tȋra inthawka an tuolbawmhai, an khuo le vȇnghai, khawtlȃng le ram leilunghai chen khawm a hung inthleng a. Chuleiin, annihai hi harsatna dang dang hieng khawsawtna dȃm, insuk mikhuolna dȃm an nei hlak a nih. Mani khuo le vȇnga hieng anga ei unau hung um thar ei hriethai chu lo biek vat vat a, an mamaw le thil ṭulhai hai ei thei ang anga lo phuhruk a, lo lawmlȗt ding ei nih. Anni ta dingin ngai ȃw nȃwk el chu harsa sienkhawm, iemani chena chu ei lo sȃwk zȃngkhai thei ding a nih.
Hrisȇlna le khawsak harsatna
Rambuoina lei hin ngaituo ding pawimaw tam tak, lungril ngaituona fȋm naw leia ei ȗksak pei naw hieng taksa insukfainahai, fȃk le dȃwn ṭha ngaithanahai lei hin hriselnahai chen a sukhnuoi thei hlak a. Hi hin taksa bȃwrsawmna el bȃka, sum le pai tienga khawsak harsatna chen hun sȃwt aseia an tlun hlak bawk. Chuleiin, taksa insuk hriselna dinga hmalȃkna ding hieng insukfaina kawnga dȃm, fȃk le dȃwn hrisel fȃk kawnga dȃm, taksa natnahai a ṭuong siet hmaa inenkawl vat vat theinahai dȃm ei hmazȃwn chita a thar taka hma ei lak nȃwk sau sau nuom a um hle.
A khârna
Ei nuom thu khawm hril thei ta lova a ramphȇka buoi ei ni ta leiin, a kȃkhȃwk ding tam takhai ainthawk hin ei fihlȋm thei naw a, nisienlakhawm ei thei tȃwk tȃwka ei lo suktlawm thei haia thiem taka hma ei lȃk chun, ei hun hmang pei dȃn ding nasatakin aṭhat tieng panga a sukdanglam thei a nih. Tu chena khawtlȃng, kohran, mimal le pȃwl dang dang hmalakna tamtak hmu ding a um a, lawm a um hle lai zingin, hi nȇka nasa lema thaw thei tamtak ei la nei a nih ti khawm ei hriet thar seng nuom a um takzet.
Ṭobul, Volume II – Issue No. 02, Thlatun – Thlado 2024. An e-Journal of Hmar Literature Society Delhi.
Comments
Post a Comment