Pu Thansung Thlahrâng – II
Chuonga Ramsang a thi thu ka hang hriet chun maktinain ka khat a, lunglȇm nei loin iemani chen inhâimupin ka um a. Mumal ka hung nei deu hnung chun Ramsang a ruong hlâwm ding chun kan thawk suok ve tah a. A zawnna hlanga kan hei rem fel hnung chun mak tak elin a mit insȋm zing anga ka ngâi kha hlâng ka them le inruolin a mit vawi tieng a hung meng a, kei char a mi en a, kan ring hman hmain kan hleng dâwr nghe nghe. Chu hnung chu a zâwnna hlâng chu them naw hram hram ka tum a, anachu tlangvâl pakhat ve lȇma inhlȇm pâwla ṭhang chu ka nuom bȋk si naw leiin a hnungtieng hmawrah dam chun ka chel ve mei mei a.
Ramsang a thia inthawka thla hni hnung vela chun kan ruolpa sipaia ṭhang lai Hrila chu a chawl hmangin a hung suok a. Kei khawm Ramsang mi sukbuoinaa inthawk khan hun a liem ve met ta leiin ka hadam met tah a. Zânkhat chu Hrila chun kan ruolcham a mi fielkhawm a, an inah bufakkhawm nei dingin kan fekhawm a. A zu hung phur chu hung phawrdawkin kan dawn a. Kan hlimtlang dar dar hle. Kan hohlim an sang ṭan a, tudang khawm kan ngai nawh. Mani ṭawng seng kan ngai a, tu ṭawng khawm kan ngaisak nawh. Chuonga kan hlim dar dar lai chun kei chu ka sungrilah danglamna a hung um ṭan ta rek a. Ka thau le taksa iengkim chu iemani taka manin a um a. A san hriet si lovinka ṭi em em a. Ka ruolhai hlak chu an hlim ngang el si. Hla an play a, an lamkuol vel a, kei chu ka um an hawi thei hlawl naw leiin suonlam siemin ka loin lawi a. Sipaipa Hrila khan an ina riek dinga a mi fiel ka lo nuom naw kha pawi ka ti dingzie reng reng ka ngaituo nawh. Zu ka dawn ve lei khan kan haihmuol a, pawisak bȇk bȇk nei lovin in kan lawi a. Ieng ieng khawm hung tlungsien ṭitna bȇk bȇk ka nei nawh.
In ka tlung a, mei ka sem a, thingpui sen ka lan lum te te a. A zingah Hrila hai le vadunga nga man dinga infiel kan ni leiinzinga ka hmangruo chawi dinghai ka siemrel hnung chun zâl el ka tum tah a. Chulaitak chun leh, keia danglamna um kha a hung zuol a, thil rim sie ȇm ȇm chun ka hnar a hung ver nawk a. Thli hlak chu a hrang vȗk vȗk zing a. Ka in chu a chim el dim ti khawpin an sawi dawt dawt a. Tuolah ka va dâk a, kan in khela zawngṭa le theihai kunghai hlak chu inhnȋng bawk si lo, mak ka ti em em a. Nemenlovin ṭitna chun ka thau ah a mi man a. Kawtkharpui chu ka hei kal char le inruol chun chawrtieng tukver chu a hung inhawng ṭhuoi a. In sunga bur le belhai chu thli chun a mut thla rem rum a.
Tukvera chun ri mak tak a hung lut a, ngam naw sasa chun ka hei en a, pitar kum 70 chung tieng ding awm pakhat, a sam inthrihrap el chu a hung dâk a, kawtkhar a chelna a kuttin chu bal le sei ȇm ȇm anih. Hlimna hlek khat khawm um lo hmel put chun a mi hung nuisan a. Ka ngirnapangaia ngir tawp naw chu thaw dan ding ka hriet nawh. Chu zo chun tukver chu ahung inri nawk rawp a, thingrem ni awm tak pakhat hi a hmawr a hung dawk a, pitar chu insungah ri um ṭhak lovin le inthazo em emin a hung inchawmlut a, chu thingrem hmawr chu a lo chel a, a chenve vȇl a hung lut ta maw ti ding awm chun chu pitar ang char, danglamna nei ṭhak lo pitar dang chu tukvera chun a hung dak nawk a, a hmaa nu le in-ang char chun insungah a hung inchawm lȗt nawk a. Thingrem chu an pahni'n an hung inzawn a, kawtkharpui bula chun kat ṭang ṭang chun an hung dawm phei a, ri um ṭhak lovin ṭuongah an innghat a, mi hnam hmel ȇm ȇma mi en malam chun an hung lutna tukver tieng bawk chu panin to ṭawk chun an suok naw tah a.
Kei chu ka ngirna hmunah ka ngir zing a, tuolsuokna ding chun kawtkhar pakhat chau a um si leiin nuomin tlansuok tum langkhawm thingrem chu ka tawkfuk naw khawma ka kan ngei ngei a ngai si. Beidawngum tak chu a nih. Chuonga ka um ringawt hlak chun thil thei a ni si naw leiin ka huoisenna po po ka maikhawma, kawtkhar tieng chu ka hei pan a, thingrem chu kân a, tuol tieng suok dei a sipaipa Hrila hai in tienga va riek el ding chun thutlukna ka siem a. A zaiin ka ve dȇk dȇk a, kawtkhar ka hawng tum lai tak chun thingrem chu a hung inhawng thut a, ngai ta, a sunga um chu nakie ela zu ka dawnpui ka ruolpa, sipai Suṭi Hrila ngei chu a nih. A hmel chu pangzat a um hle a, hmu ngam um naw khawpa ṭawp, a hmaivun chu ṭawm rakin a mi hung nuisan a. Hung suok tumin a kut a hung phar vela chu suok thei lovin a zawi hnawk a. Amit insim riei riein a zal nawk a. Ka ring hma chun kawtkhar chu ka suihawng a, tuolah kan tlansuok tah a.
Kan Bieltu pastor le kan kohran nu le pa iemanizat inkhawm ṭin titi lengkhawm hung ṭinhai le chun kan intuok a. Inthuok hlawphlawpa an min tuokpui chu mak an ti hle a. Kei khawm chun tlawm le za dawnlovin thil umzie chu ka hril mawl mawl a. Hmawsarum chun ka in tieng chu kan pan phei nghal a. Ka tlândawk khan kawtkharpui kha ka suihawng tawp a ni si, kan tlung chun a sung tieng a lo inkal tlat a, theitawpa kan nawk khawm chun a hawngtu ding reng reng an um nawh. A tawpah in kawl le kieng hung tlankhawmsain tharumin kawtkhar chu kan suksiet a, kan hei lut chun ngai ta, thingrem khaa lo um nawk ta reng reng nawh. Tukver khawm chu a sung tieng a lo inkal tlata, a nakie ela pitarhai suokna kha ka kal hmȇl hlak ka hriet si nawh. Hril ding chu a vang rek ngei. Ka khuo le veng le kan pastorpa kuoma ngei khawm chun khellet der hril ang le, zurui ṭawng ang el chun ka thil hrilhai kha an dikna hmuding a um ta si nawh. kei hlak chun ka zurui lei an nawh ti hlak ka hrietchiengsi. A tawpa chu, iengthil am chu thingrema chun a um ti khawm ka hril ri ngamta nawh. Pastorpa chun ṭawngṭaina a nei a, mak ti hmel deuin an mi en seng a, ka thil ṭi bek bek kha ka phuokfawm ang ela ngaiin an mi ṭinsan ta seng a.
Chu zan chun ieng thil dang khawm ka tuok ta nawh a chu vawikhat khawm ka in nawh.
Ngaiṭhatnawna'n ka sip a, thil chite an rikhawma ka na ka sit vat vat hlak. Zingkar inhma takin ka tho a, thlai ka suonghmin vawng hnung chun ka ruolpa Hrila chu a hung leng a, suna vadunga fe a phȗrtak thu le hmangruo ieng ieng am chawi ding ti vel a mi hung indawn a. Kei chu sungril takah ṭitna khan a mi la man tlat leiin ka ruolpa khawm chu mumal deukhawma ka biek thei nawh. 'Hrila, vawisun chu ka dam ṭha mang naw em inah lo um el ka tih,' ka ti a. Ama chun, 'Sung, ka hung chawl ve sunah vadungah mi fepuiro ka ti a na, i hung naw chun theida hleng ka tih,' a ti tlat leiin sel ngainaa um nawh.
Leh, Hrila le kei bakah mi dang pathum, kan renginmi panga chu vadung tieng pan chun bufakkhawpin kan fe ta ngei a. Ka ngai a ṭhanawh a, ka lungrila um hril lang khawm ka ruolhai chun iengah an ngai naw ding ka hrietchieng si leiin ka hril ngam nawh. Lamsukah chun kan inri suk mur mura, a ṭhenin hla an sak malam a, a ṭhen an ṭawng mawl mawl a, kei ruok chu baukhat khawm ka ṭawng nawh. Kan vadung fe tumna chu kan hei tlung ta ngei a. Ringnekin tui chu a lo lien a. A hmaa nuom nuoma kan palkai el hlak kha nuoma palkai el chi an ta nawh. Nga kan man hma chun kan ruol danghai chu aihretil le hnachangvui bakah tingdawn khe ding damin ramah an hang lut a. Kei le Hrila chu kan pahni chauin kan um a. Ngakuoi kan buoipui a, a phur ȇm ȇm a. Ka lugrilahruok chu thil dang reng reng a um nawh. Ka ruolpa Hrila chu an khat tawkin ka mel zing a, iemanih thil a um kek khawma zuk san hman ding le a kut annaw leh a ke bȇk chel hman ding hisap chun a kawl hnaiah ka um hrâm hrâm a. Nga khawm kankuoi dawk nuol tah nghe nghe. Nga a kuoidawk zatin a khek kuol vel a, a hlim thei ȇm ȇm. Sipai hmuna inthawka chawl hung ta ding chun a hlut ding zie chuhrethiem ve tho in tih.
Amiruokchu leh, a ngakuoi chu tuihnuoia thingzungah an tang a, a kei rak rak khawma a keidawk el thei ta nawh. Chu chu ka hmu char chun, 'Hrila, ka ngakuoi hi hung hmang rawh, keiin zu ladawk ka tih,' ka hei ti a. Ama chun, 'Ni love, mani hmangruo chu mani ngeia ngaiven ding annawm,' ti le inruol chun tuia inchawmlut an ruol a. Kha lai taka ka lo manluinaw kha ka thawsuol lien tak chu a nih. Tui sungah chun a zu lut veng veng a, ahung suok nawk el ding anga ka ngai zig lai chun a hmel le hlimthla reng reng an lang ta nawh. An chawmlutna zawn chu mit inkhap lek lo chun ka lo en zinga, minute 10 bawr vel a liem hnung khawm chun a hung inlang ta nawh. Ke beidawng chun ka theitawpa inring ka ruolhai ka ko khek a, anni khawm an hungtlung nghal a. Thil umdan ka hril zung zung a, kan laia tui inhlieu thiem deu pakhat chu an chawmlut nghal a, iemani chen tuiah a zu lilut veng veng a, umziea um chuong nawh. Kan thei ang ang chun vakam tieng chun kan intawl suk a, ahung inlâng dawk chu kan nghak tawp el an tah. Pakhat chu khuo tieng thangko dingin kan tir nghal a, keini po chun vadung kama chun kan nghak a. ka bei chua danwg hle.
Chuonga beidawng taka darkar hni vel kan um hnung chun leh, kei ka lo nghâkna thlang chara chun tui hung hrat vut chun Hrila ruong ngei chu a hung len dawk a, ka khek ṭhawt a, ka ruolhai pahni chu an hung tlân vat a, hmawl sei deu pakhat chun kan hei kuoi a, a kekawr hmawrah kan kuoifuk hlau lei chun awlsam takin vakamah kan keidawka thei a, san thei a la ni elrawm tia a awm kan hei nam vel lai tak chun a mit chu hung mengin zana thingremsunga a mi nuisan ang char khan a mi nuisan a, a chattla zui nghal a. Karuolhai hlaka iengkhawm an hriet si nawh. Inhawi chu an hawi naw ngei el ie.
Thei ang tawk tawk chun a ṭap hman bik khawm um lo chun a zawnna ding kan buoipui a, iemani chen hung a chun khawsung nunghak tlangval khawm an hung tlung ve ta nghal a, tlangval lai taka boral a ni bawkaa hlu veng vengin khawsung mi chun kan inpâm hle. Kei ruok chu kan pâm zie le ka ngaizie khawm ngaisak thei lo lêkin ka chunga thil tlung chu ka lo ngaituove thung.
Ṭobul, Volume II – Issue No. 02, Thlatun – Thlado 2024. An e-Journal of Hmar Literature Society Delhi.
Comments
Post a Comment