Hnena Hlado
Rev. V. Ramchuoilo Varte, Sielmat
Editor inzaumtak mi ngenna angin a chunga thupui hmang khin ka hung thaiṭiel ding a nih. ‘Hnena Hlado’ ti chu thumal pahni ‘Hnena’ ti le ‘Hlado’ inkawp, ahrana umzie nei ve ve an nih a, chuleiin, a pahni a ei hril kawp hma’n a hran ve vein hang hril phawt ei ta. Chu zoa chun apahni a hrilkawp ei tum ding a nih. Ahnuhnung lem ‘Hlado’ ti hi hang hril hmasang ei tih.
Hlado
Hmar ṭawng hmang lai lekha thiem le ziek thiem thlangsuok ding ni inla chu a hmasa pawla a hming inlangve ngei ngei ding, tulai le tienlai chanchin hrie em em, ziektu (writer) ropui ti hming put tlak hlie hlie Pu Thangsawihmang chu July ni 5, 2024 zingkar dar 8:00AM khan ama In ngei, Rengkai Muolhlum ah zu panin kan hohlim a, ama chun “Hlado hi Pawi ṭawng a na, Hmar le Luseihaiin Pawi haia inthawka ei laksawng, ei ṭawng anga ei hmangve ta pei a ni leiin, ei hlado nei chitum tum tum a hai khawm hin Pawi ṭawng a tam a nih” tiin a mi lo hril. Tienlai Hmar pi le puhai khan tulai a hla ei sak hlak anga a chang le a thunawn um ang le Solfa thluk ang tak hi lo hmangve nawhai sienkhawm anni phak tawk le lungril hne thei zawng takin an hun tawng izir ang peiin khawsawt hun le phur hun deuva sak chi or inzawt chi Hla kha an lo siem ve hlak a. Nunghak le tlangval inhmangaina thu dam, Nu le Pa’n an nauhai an hmangaina thu dam, thu pawimaw le umzie nei tak an hril nuom chang dam, nau haiin an lawmna le an thlasietna thu an inzawt nuom changa hai dam khan inbiek dan pangai a hril el lo deuvin hlaa inzawta hril kha an lo thaw hlak. Chuong ang peiin pasalṭha ha’n sa an kap a, khuo an hung lutpui laitak dam hin sa an kap a nih ti khawsung mihai hriet dingin kawtsuo (khaw lut tawm tak) ah Hla sak/inzawt in an khek veng venga, atawpah silai an kap ri-dup hlak. An sa kap izirin insam dan le sak dan chitum tum an nei bawk a .Chuong anga hla sak chu “Hlado insam” an lo ti hlak chu a nih. Chun, Salu lam dam, hmelma lu an lak (ral lu) inei huna dam chuong Hladohai chu an sakin an insam hlak.
Hmar Hlado chitum tumhai
(a) Sai Hlado
1. Sai lien e, lu ṭha le maw, Hraiin vangkhuo ka pan chu e;
Hritlang e liem ta hnu kha, zuopa’n Hringlang mi chuon che maw 2. Sai lien e, nang hmasa la, Hnungah kawlfung a zuitu e;
Pielral e kai khamtu e, vawmphuoi Ruol hnung a dai ngai e.
3. Sai lien e, hringin kal la, Fung ṭiel kihreu a kimte’n e;
Pielral e kai khamtu e, vawmphuoi, Kal raw ka hmaah e.
4. Vawmphuoi e, kal hmasa la, Hnungah kawlfung a zuitu e;
Sailien e, an kei pen e, vawmphuoi.
Keini mi zui sien la.
OR Ka chun e! ṭap ṭap lo la!
Sil puan khum lai rak hlip ula, Thlafam e! Nghilnan emaw, khawlaan e,!
Vai tum a lo thleng e!
(b) Savawm Hlado
1. Vawmphuoi e, rawl lien le maw, Ha ṭha ngho var a kimte’n e;
Siman e siel ki ṭha le sai lien e, Puon ang ka chan chu e.
2. Vawmphuoi e, huk khum khum la, Vala ka lung phangna hla maw!
Kei chu e thang du chuon e, ka hming e, Ruolin hril naw che maw.
3. Vawmphuoi e, lu ṭha le aw, Runah rang inlawi chu e;
Leng nu’n e, min hmuok u’la kan kawt, Rolung kan muol a’n e.
(c) Ramsiel Hlado
Sielki e, tlang phei le maw, Fungki lienlu’n ahawi reng ie;
Lengin e,lo hmuok u’la kan kawt, Rolung kan muol a’n e.
Or Sai liana ! Nang hmasa la!
Fungkim a zuitu an!
Pialral e!
Vawmphuaiin, hnutiang ka dal ing e!
(d) Sanghal Hlado
1. (Sawl intho na) Sawli e, zuong tho inla, Ha ṭha nghovar a zalna e, Athla e pel lo te’n e, nitin Lawi la kan runah e, 2. Ka chang e van-rielruo hman, Surin mal lang a du chen e;
Nghovar e, ha ṭha le maw lengan e, Khawlam bu hnuk che maw?
(Pu Thangsawihmangin Sanghal a kap ṭuma ama ngeiin Hlado a lo siem ve)
Ka zuo e, zuong tho inla, Ha ṭha nghovar a zalna e, Athla e, pel lo te’n e, nitin, Lawi la kan runah e !!
(e ) Sazuk Hlado
Zuksial e! Akawp ten e!
Runah ar ang a lo lawi e!
Ka thai e ! Thlafam hnu kha, lo kir la e, Nau ang kan lawm lawm tlang ang.
(f ) Ral Hlado
1. Kei chue ka sente’n e, Sa le doral ka pianpui e, Ka do e rimnampa e thlang chem e, Aikim mi ti u’la.
2. Ka than e, khuo chin khuong e, Dar angin e, a’ri lo ie;
Keini e, kan vangkhuo e, laimi ṭha, Chinkhuong a’nri dim ie.
Hieng ang pei hin Hlado chidang dang hieng : Sawlthona Hlado, Naufahra Hlado, Dawikawlawk Hlado, Thaibawi Deusawna Hlado, Pathlawi Hlado, Thlasietna Hlado etc. etc. hai hi a hun izir peiin an lo insam hlak a nih. (Source : HLARO by Hmar Literature Society & Hmar Hla Hlui by H.V.Vara)
Hnena
Indona hrim hrima chun a hrat le a hratnaw um hlak a nih. Ahrat lemhai chun hnena an chang hlak. Tienlaia ei pi le puhai khan an ralhai hne a, ral lu an va lak chang dam le sahrang an that chang dam hin “Salulam Hla le Ral lu lam hla dam sakin hlimtakin an lam kuol khum hlak a. Chuong huna chun a chunga Hlado chitum tumhai khi an sak hlak a. Mihriem (ral ) lu an va lak changa an hla sak dan tak ruok chu zieka record chie ei zuk hmu elnaw leiin ei inchuon thei naw khawmin an ral lu lak chu deusaw taka lamkuol khumin Hnena Hlado an insam khum hlak ti ruok chu ei hriet a.
Vawisun chen khawm hin khawlai ram khawm nisien Indona a hnena changtuhai le inkhelna (Sports) chitum tuma hnena changtuhai dam, Hmelṭha inelna “Miss World le Miss Universe” Contest-na a hnena changtu le Lukhum khumtuhai chu nasataka lawmpuiin mani ram hlapui (National Anthem) dam sakin ropuitaka chawimawiin an um hlak. Khanghai kha “Hnena Hlado’ insam ang thluk an ni ve pei a nih.
Isu Hnena Hlado insam
Adama thla thim-hnuoia intanghai ṭhuoisuok dinga ei Lalpa Isu’n hmelma khawpui hung run a, Thichil (Suicide) Bomb hmanga Kross-a a thina le thina hne a thlana inthawka a tho nawkna ngei a hnena thu a mi lo insam pek hai kha ava hei mawiin ava hei ṭha thei ngei de aw ! Chuonghai chu: “ Akin tah” ti dam, “ Keiin khawvel ka hne tah” ti dam, Hnuoi le vana thuneina po po ka kuomah pek ani tah” a lo ti hai po po kha Isu’n “Hnena Hlado” ami lo insam pekna an lo ni zing an tah. Hienghai chau hi nilovin nakie- mithienghlim lawr zova lem chu hi hnuoia ngei hin hung ṭum nawkin hieng lawm lawma khawvel sukbuoitu Dragon Rulpui tar Setan ngei chu khuopin khurkawruom mawng neilo (bottomless pit) ah thlak a ta, kum 1000 zovah hun tawite sunga dingin laksuokin um nawk a ta. Chu zova chun chatuona dingin Meidilah a pei nawk ding a nih. Hieng po po thaw ding le hnena vawrtawp chang dinga Pathien Beramte le Sakeibaknei, Juda hnama mi Isu Krista ngei chu a hung nawk ding thu chu Thupuongsuo Bung 6: 2 chun hieng hin ami lo hril : “Chuongchun ka hang en a, chun, ngaita, sakawr var ka hmu a; a chunga chuong chun thalngul a chawi a, chun, a kuoma chun lal lukhum an pek a, chun, hne pum le hne pei dingin a suok tah a” ti a nih.
Hnena Hlado ei insam thei ta a, la’n sam nawk pei ei tih.
Hienga Isu’n hnena achang ta le a la hne pei dinghai po po hi inṭawmpuiin Hnena Hlado chu ei insamve thei ta a, ei lan sam nawk pei ding a nih. Haleluiah. Chuleiin, chu Isu hnena ropui chu hre chiengin Rev.Thangngur chun “Haleluiah Hlimin inpak ei tiu Van Lal Jubili chu, Bethlehem le Kalvari tlang chungah suokna dar an ri tah” tiin Isu Hnena Hlado insam chu lo inṭawmpuive in hla mawi takin a lo khek suok pui a nih. Piengthar taphawt chun Isu hnena chu inṭawm puiin, “Ei Lalpa Isu Krista zara hnena mi petu Pathien kuoma chun lawmthu um raw se” (1Kor.15:57 ti ve theiin. “Krista Isu tlanna zarah hnetu nekin ei ropui” ti hla dam ei sak ve thei ta pei a nih, Lalpa chu inpakin um raw se.
Indona chu Lalpa Indona a na, hnena khawm Lalpa ta a nih, Pathien hnamthlang Israel le Judahai dotu po po kha khawvel ena chu a tam lem le ralthuom nei ṭhalem an ni pei hlak, ana chu hnena ruok chu hun tam lemah Pathien nauha’n an chang pei hlak.
May ni 3, 2023-a inthawka inṭan tah Manipura Meiteihai le Tlangmi (Zo hnathlak po po) hai kara buoina leia indona fe mek akhawm hin Pathienin maktak takin a mihai chu a mi la hum pei a, an mi zuom ang le an ring ang rawk chun thil a tlung pek nawh ti chu anlang zing tah. Meiteihai le tlangmihai tam dan inthlau zie le ei ralthuom nei ṭhat dan inthlau ziet chu tienlaia Judahai le an hmelmahai (Median le Amalekhai) ang tho a inthlau ei nih ti chu ei hrietsa vawng a nih. Nisienlakhawm maktakin Pathienin vawisun chen hin a nauhai chu ami la hum pei a, ṭha a ti huna chu hnena khawm mi lan changtir ngei a tih ti hi ringin ei beisei tlat bawk ding a nih.
Chun, ei beisei ang tak le ei mihriem dit dan ang taka hnuoi ram hluo lien zawnga hnena chang zo lo eilo ni pal hlau khawmin. Khawvel ei suoksan ruol ruolin tuta ei hmelma (Meitei) hai le suol i tawkbuoi phak ta derlo na ding hmun; khawpui mawi le ropui tak chu hluo lem ta dingin ṭhuoilutin um tang ei ta. Van National Anthem a mawi thei patawpa remin Van Angel tiemsenglo hai le hmangai lungdit ei lo ṭhe tahai po po khan mi lo welcome an ta. Ei thiemchangna, ei suol sawpfaina Isu thisen ngei chu Hlapuia neiin. Van Angel thienghlimhai sakve theilo hla mawi le ropui “Misuol Sandamna Hla ngei chu sakin Chatuon Hnena Hlado chu ei la’n samnawk pei ding a nih.
Sielmat, July 5, 2024
Ṭobul, Volume II – Issue No. 02, Thlatun – Thlado 2024. An e-Journal of Hmar Literature Society Delhi.
Comments
Post a Comment