Pu Thansung Thlahrâng
Kum thum liem ta khan kan in kawlah in ruok pakhat chu putar kum 60 mi bawr vel awm ding hin a hung hluo a. Makhat chaua um, sungle kuo mumal khawm nei ta lo, a tu le tehai umna ram khawm tu khawm a hrie an um nawh. Ama hlak chun
a hril nuom naw tawp el si a. Indawn lui chi an nawh tiin tu khawma an indawn lui ngai nawh. Ama hi ṭawng zen zen lo, biek fȗk hle naw chun hohlimpui thei khawm a ni ngai nawh. Makhata che ṭhang ani a, a mizie kan hriet hma lem chu kan nȇl naw thei hle. Kum khat vȇl a um hnung chun a mizie kan hriet chieng ta leiin mi inpâwlpui inhawi tak, hril ding hre zet el hi a lo ni lem a. Zâna hin a chanchin hril ngâi nuomin a in bit vâng vângin kan inṭhung khup hlak.
Ei thupui hi Thansung Thlahrang ti ni sienkhawm kan inkawlpa Thansung-in thlahrang chanchin a mi hrilhai lem a nih ei hril tum chu. Pu Thansung hi hmel hlim a put hi vawikhat khawm ka hmu ngai nawh a, amaa hin iemani tak 'makna' rieu hi a um a. A ṭawng reng reng hi zuk awi naw ngam ding ni lo khawpin a hril tak a, indik thlap ding vawngin ka ngai ve tawp hlak. Zankhat chu a chanchin a hril kan ngaithlak a, zan dar 12 chen kan meng nghe nghe. Ama ṭawng ang charin ka hung ziek dawk el ding a nih.
Kei hi ka pieng vangduoi lei hin hmun hran hranah kan sawn kuol tah a, ka umna tieng tieng hin mi zuitu a um tlat lei hin ruollai kham hin inhawi ka ti ngâi naw leiin makhâta chȇng hi inhawi ka ti tak anih. Tuta ka hril ding hi kum 25 ka ni laia mi dai kha an ta a. Zân khat chu karuolpa hin a mi hung pan a, 'Vawizân chu hmun dangah lȇng lovin i inah hohlim ei tih,' a hung ti a. Kei khawm chun pawi ka ti chuong lȇm naw lei chun kan inpan tah a. Thu ramtin kan hohlim hnung chun keia hin iemani tak danglamna ahung um a. Hril theilo khawpa makin ka umdân dân ka nghawk a. Ka mitmeng a hunginvai a, ka ruolpa ka hril nuom si nawh.
A ṭawng khawm mumala dawn lovin ka 'aw' thlâkmei mei vawng a. Chu hnung sawtnawtea chun rim mak ȇm ȇm hin ka hnâr a hung vera, ieng rim am ka hriet ngâi nawh. Thli a hung hrang vȗk vȗk a, khawmuol hlak asie si nawh. Mak hi ka ti ȇm ȇm a. Ka ruolpa hlak chu ieng hre hmȇl hi a putnaw rȇng rȇng a. A hohlim pangâiin a hohlim zing a. Chulai tak chun thâwklekhatin panthlang tieng tukver chu a hung inhawng ṭhuoi a, hmu thei um si lo hin tumanih chu a hung lȗt bawk si. Ka sungrilah ka hriet a, ka hmu thei si nawh. Panthlang tienga tuibȇl ka siena lai chun an ṭhung ni’n ka hriet tlat a, hmuruok chu ka hmu nawh.
Ka sungrila iemanih ka hriet chu ka ruolpa chun ahriet ve naw leiin ka hril chuong nawh a. A hohlim zing bawk. A nakie met chun chu 'thil' chu a hung pei a, ka sira ṭhungnaa chun a hung inṭhung nin ka hriet tlat a. Ka en ngam nawh. An ṭhung niin ka hriet tlat si leiin a tawp a tawpa chu a zâiin ka hei ngha a. Kan ring hma'n kan chawm tho rak nghe nghe. Ka thilhmu chu mak ka ti ȇm lei a nih. Kan pansakpa, Ramsang, kum 35 mi vȇl ramrieka fe, ama ngȇi chu a nih. Chieng deuin ka hmu nawa chu ama a nih ti chu ka sungrilin a hriet. Ka ruolpa hlaka a hmu ve si naw leiin kan chawm tho chu mak a ti hle a. A san a min dawn leh, “Ka ngaituona a fesuol meta a nih, mi hrethiem rawh,” ka ti pek a.
Chuonga iemani chen kan inpan hung chun ka ruolpa khawm chun a mi mâksan tah a. Ka sȋra inṭhung pa khawm chu iemani chen hnung chun a hung lȗtna bawkah a suok nawk niin ka hriet a, kan thuok huoi nghe nghe. Kei khawm thingpui sen ka la hei thlit te te a, mak ti deu le inhawi ti mang lo chun zâl zâi ka rȇl tah a. Sunah ka sinthaw ka sâwl leiin ka thil tuok kha ṭi hle lang khawm kan ring hma'n ka lo in ni awm a nih. Zânril lai tak chun iemanih mi hneng tu umin ka hriet tlat leiin ka ṭhanghar nâwk a. Keia danglamna maktak kha a hung inṭan nawk tah. Ka khât chau ka ni ta bawk leiin le zân an ril ta ȇm leiin ka ṭi zuol a, kan lap a ni deu tak. Tukver chu a hmaa ang khan ahung inhawng nâwk ṭhuoi a, thli khawm iengkim mut thliek vawng tum ni awmfahrana na chun a hung hrâng nâwk a. Chulai tak chun tukvera thlavar ruon ruon hung inkhawlȗtna hmun ngȇia chun Ramsang chu a hung lȗt nawk a. A mi hung en a, ka hmâi ka hup tawpa. Tlânsie lang khawm umzie a um naw ding ti ka hrietchieng leiin puon kan lukhȗp a, ka chang chang chang ding chun ka nghâk ta tawp a.
Puon inkhum lang khawm a ri ka hriet tlat a, ka tieng chu a hung pan pei niin ka hriet a. Ka ṭi dân chu hril ngâina um nawh. Ahung hnâi pei a, slipper hlip ri ni awm tak ka hriet a. Ka khum inri ṭâwt khawpin khuma chun a hung kâi a, ka sȋra chun puon khawm hâwk chuong lovin ahung zâl ve tawp a. Ka taksa chu sikinhning tet ang elin an tet hlawp hlawp a. A rim siet dân chu hril ngâina a um nawh. Mi hneng pha lo char chun a zal a, kan thin ti naw chu kei chu ka châng sin ngam nawh. A tawpa chun a hung inhnarbur bura, lâw ngâina ka hriet si naw leiin kei khawm chu ka zâl ve tawp a.
Ka ṭi hlea chu ka’n ring hma chun ka lo in nâwk met nȋng a tih, âr hung khuong ri iel iel chun a mi keitho a, khuo khawm a lo var ta leiin ka hei en a, ka sȋra zâl pa khawm a lo tho dai tah. Zâna ka thil tawng ka hang ngaituo lȇt chun, mak tinain ka khat a, iemata kan pansak pa kher kher hmel puta chu thlahrâng chu hung inlar amanih ding ti ngaituo pum chun sunah ram fe a ngâi leiin mei ka sem vat vat a, thlai ka suong ṭan nghal a. Ngâi ta, chuonga bâl chi-al hme inhuom bat bata ka chawk lai tak chun tlangsam a hung khȇk a, “Lo ngâi seng ro, Pu Ramsang, ramrieka fe chu a changsuol leiin khawtlâng nunghâk tlangvâl mithi ruong zawna fe seng ding,” a hung ti zet chun ka ṭim sung sunga, ka hmulthi a ding suo suoin ka hrieta, ka hrilhai hle a. (Sunzawm ding)
Ṭobul, Volume II – Issue No. 01, Tuolbuol – Thlaṭau 2024. An e-Journal of Hmar Literature Society Delhi.
Comments
Post a Comment