Posts

Showing posts with the label Vol 1 - Issue 2

Hmar Ṭawng ei Ngainatzie Suk Lang Thar ei Tiu

Image
Guest Editor: Upa VL Renga Hriler United Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation (UNESCO) chun khawvȇla țawnghai hi ‘safe’ (him) ti le ‘extinct’ (mang, bo) tiin a țhea, țawng him (safe) ni si lo, mang (extinct) ni bawk lohai chu sawng li (four levels) hieng vulnerable, definitely endangered, severely endangered le critically endangered in a țhe nâwk a nih. A țhe dân chu hieng a hnuoia ang hi a nih:- (a) Vulnerable a tihai chu țawng ngîrhmun derthâwng; tlâkhnuoi tieng pan mȇkhai hi an nih. Hi țawnghai hi naupang le puitlinghaiin an la hmanga, sienkhawm hmangna hmun bîk an nei. An insȗnga le mani țawng hmang ve tho an ruolhai lai an hmanga, sienkhawm, hmun danga an suok amani, hnam dang lai an um pha chun țawng dang an hmang hlak. (aw) Definitely endangered a tihai chu țawng, naupanghai khawma insȗng dunga an hmang ta lo, amiruokchu, an la hrietthiem si, an nu le pa, pi le puhai leh inbieknaa an la hmang thei a nih. (b) Severely endangered a tihai chu țawng, naupang k...

Hmar Ṭawng Hmasâwn Pei Dân Ding

Image
Upa Dr. Vanlal Tluonga Bapui, Haflong Hmar-hai hi Mizo hnathlakhai laia hnam tam pawl tak le burip tak ei nih a. Pu Zatluanga chun, ‘Mizo hnam zûngah Hmar chi hi mi piang rual thei tak an ni a, chuvangin Mizo ramah pawh chi rip pawl tak an tling a ni’ tiin a lo ziek hiel a nih. (Mizo Chanchin, p.4). Ama bawk hin Hmar pahnam chu 91 niin a hril bawk (p.11). Ei Historian Pu Hranglien Songate chun pahnam zahni chuong zet ei um niin a tarlang bawk. Hmar pahnamhai laia khawm țawng nei hran tam tak ei um a. Chuong pahnamhai lai chun vawisûn chena mâni pahnam țawng hmang khawm ei la um zing a nih. A bikin Assam rama chun țhiek, Hrangkhawl, Biete, Faihriem le Sakachep hnama mi țhahnem tawk takin mani pahnam țawng an la hmang seng a nih. Hmar hnam hi buk lien tak tak pahnia lo um ei nih a – Khawsak le Khawthlang. Chuong buk hnihai laia Khawsak țawng chu Hmar țawng ziekna ding le ei litarechar dingin ei lo thlang le ei ihmang a lo ni tah a. Chu țawng chu lunginruol takin vawisûn chenin Hmar țaw...

Hmar Ṭawng Chanchinbuhai Lusûn Tuor a Na Ie!

Image
Upa Hlikam Riengsete, Muolhawi, Haflong Mi Pakhatin a nâu sûnna hla a phuoka "Aw hrâibûng tuoi hrâichâwi thlafam chang zûn ngai a na ie. I lenruolhai lê intuolchaina ka thlîrin riel ang a dei zo tah. Zuong tho thei chang la ka va nuom ngêi; Tinkim dâwnin i pûr a thar pei sî maw!" tiin. Hmar pî le pû hâiin, "Thlazing thlâin phalbi Ârpui tiet phunchawng kâkpuiah a'n țhung tah" an lo tî ang ni ta vêng a tih. Thlazîng (August) ni 7 thawțanni tûk khawsak tieng nisa suok êngphut el chun, kan sumphuk bathlâr a hung sun tle sur el a. Chun, nilum âwipuma tiem ding ti'n, Suitcase sip țula hmar țawnga chanchinbu kum 40/50 sûnga mi țhenkhat ka lo hrețhathai ka dawmdawk hai chu ka zuk tiem lâwr phêr phuora; chu lê inruol chun, ka nuhmei Lalruotmawi Infimate Riengsete chun zîng thingpui dingin Horlick a mi hung siempêk a. Bei changkâng deu deu Bazâra a hung inchâwkhai chu a mi hung siepêk țeu bawk a. H.S.A Hqrs. Chanchinbu inchûklâinun Pu Hrangchalkhum lê Pu Darsieml...

Mosie

Image
Pu Lala Khobung, Chairman, Mizoram State Law Commission, Aizawl Kum 2008 a Israel rama ka zun zin vet țum khan New Delhi-a inthawkin zing dar 8 in kan suok a. Vuongna-ah tukver bulah kan țhung a, boruok a'n thieng leiin hnuoi tieng ka thlîr nasa. Eufretis le Tigris vadung vel ka thlîr lai chun ka lungrilah Eden huon umna ding vel ka suongtuo a chuh thlalêr vawng a ni leiin hei ngairuot ngaina khawm ka hriet naw. Abraham hai khawhlui Ur chung zawna kan umlai a ka lungrila um chuh Abraham hai sungkuo (Pathienin Abraham a ko hma) khah Hindu sakhaw zuitu, milem be mi an ni el âwm de aw ka tih. Asanchu, Abraham pa Tera khah milem Pathien siem khah a fak zawngna a ni tlat. Indus valley Civilisation kha B.C. 3000 vel a nih a, mithiem hai sut dânin Pathienin Abraham a ko khah khanglai hun vel khah a nih. Indus Valley mihai kha milem Pathien be mi Hindu an nih. Ur khuo khah Indus valley a inthawkin a hla rak nawh. Alexander the great le a sipai hai khah Greece a inthawkin ke a hungin Abra...

Ei Hun Tawng Mêk le Lalpa a Ei Ringna

Image
H. Zaneisang, Rengkai May ni 3, 2023 zân khan hun sawt taka inthawk an lo tum lawk hrim niawm tak a nih, hi thuziek ziektu le a sûnghai chengna, Manipur-a ding chun hnam lientak le tam tak Meitei-hai chun, tien-a- tlânga ram neitu ve tho Hmar, Thado/Kuki, Paite etc -hai chu an hmu na na ah indawi țhak lovin an hlap kuoi tawp tawp a. Zing khuo a hung var chun, mihriem chau target lovin, nei po po senga ei bawl, ei chengna in seng haia thil um, an dit dit an lak hnungin an raw ût hmak hmak bawk a. Ka naunu (kan milai) Bank-a sin thaw mek khawm, a ruolpa (a pasal) leh Imphal Naga Mapal-a Meitei in bahara-a an hluo meka inthawk suok dawk ngam lo le, mei khawm sukvar ngam lovin ni 2 le zân thum zet an um hnungin, an gari (vehicle) ah hmawsaruma lutin an tlan suok thei hram a. Lamphel (Imphal)-a CRPF Camp-ah an tlan lût a. Chu taka chun vawn țam thi nawna tawk chau, ni khat ah bu vawikhat an fak țawk a. An tâ dinga remchang hun inhawngna hmasa tak, May 7, 2023 khan Guwhati an pan ve thei hr...

A Ramin Tâwpni Nei Naw Nih

Image
Rev. Joe Sanghmingthang, Lecturer, SBC, Sielmat Luka 1.33. " Jakob thlahai chungah chatuonin inlal a ta, a ramin tâwp ni nei naw ni " a ta. Ni thla seng lo ram an lo ti khawmin a ropuina a neisawng naw a, Alexander ropui khawmin chuoi hun a nei a, lung anga nghet an lo ti Rom lalram khawm tluksiet hun a nei. Mi ropui tam tak an lo pieng a, lalram ropui tak tak an lo indin a, vul hun an neia, chuoi hun an nei vawng. Nunghak inthieng Mari sunga hung insieng mihriemhai sandamtu ruok hin chu bul le tawp a nei naw a, chatuona mi a nih. Khawvêl insieng hmaa um, Ambraham, Isak le Jakob hai hun lai khawma lo inlar, Pathien thilthawthei le umnaw lai nei lo "UMA PATHIEN" a nih. Khawvêl insieng tira inthawk ta khan khawvêla hin lalram ropûi tak tak an lo ngir ta hlak a, amiruokchu ropui sawng an um nawh. Babulon lalram khawm kha ropui tak a nih, an khawpui inhuonna kul bang chunga khan sakawr tawlailir an intlanper zar zar thei an ti hiel a nih. Chuongang lawma lalram ropu...

Ram Mandir le Pawlitik Huhang

Ram Mandir bâwl le hawng ding chungchang hin ei national media hai a hluosip sawt ta hle a, social media nisienla, ei ram thuoituhai fekân thei lêklo tawpik niin an lang. Ram Mandir hi 22nd Jan, 2024 a hawng ding tia ruot ani a, khawvel chun hi tempul hawng hin iengthil am an ra suoktir ding ti a thlir. Hi tempul bâwl tumna hin sulhnung ṭha bek bek lo tamtak a lo nei taa, Hindu hai ta dingin Ram hi ieng chi a pawimaw am ani a? tihai ka thei ang tawkin sei rak lovin hung sui ka tih. Hindu sakhuo ringdana chun pathien bîk hi pathum a um a, chuonghai chu Brahma (Siemtu), Vishnu (Vawngtu) le Shiva (Suksietu) hai annih. Vishnu hin inlumlet dan (avatar) chi sawm a neia, hihi Dashavatara (10 avatars) ti anih. Sapṭawng anga ei i ngai le film inlâr tak “Avatar” ti hming thumal hi Sanskrit ṭawng ani nghe nghe. Ram (Rama) hi Vishnu avatar sâwm laia pakhat vea (a pasarina) hril ani a, Vishnu mihriem anga a hung insiem (incarnation) anga ngai anih. Hindu sakhuo hi kaupeng (sects) tamtak a um a, ...

Sikpui Ruoi

Image
Ramthienghlim Varte, Shillong H un a liem duok duok a, sik le sahai a hung danglam thlasik hun a hung hersuok nawk el chu an tah a. A hun zir a thlasik a humg hersuok meu chun tiena pi pe puhaiin an lo thawrawp hlak SIKPUI RUOI thaw boruokin a mi hung pawl nel a, hmun hrang hranga unau tam tak hain Sikpui ruoi hmang nuomna lungril an hung nei bawk leiin a chancjhin ei hung ziek a nih. Manmasi thlahai laia naupang tak Nelachal thla (Hmarhai) chauvin an hmang hlak THLASIK RUOI tina a nih. A hung inṭan dan, a umzie, hmang nasan, hmang dan le inser danhai hih tulai ṭhangtharhai le ei thawdan an ang ta naw em em a. Pu Darthangluoi le ei mithiem tam takin kimchang taka an ziekhai khawm ei ngai pawimaw bek bek chuong naw a. Hnamdanghai neive derlo ei pi le pu haiin inza taka an lo inser le hmang hlak nunphung danglam bik rieu ei nei hih ei hnam tadinga inchik tlak (mellung) a na. A umzie hrietchieng le humhal chuh ei mawphurna lieu lieu a nih. Thla a hung sik a, pawl thlak hnung bu le bal ...

Sikpui Thusam

Khuongpu Sikpui inthang kan ur lai; Changtuipui aw sen mahril li kang intan. Mipui Ke ralawna ka leido aw; Sunah sum ang zanah mei lawn invak e. Khuongpu KP – Antur asa thlua ruol aw; In phawsiel le in ralfeite suong thaw ro. Mipui Sun-razala ka leido aw; Ke ralawna, mei,sum ang lawn invak e. Khuongpu Sun-razalu ka leido aw, Laimi sa ang Changtuipui in lem zova. Mipui A varuol aw la ta che, Suonglung chunga tui zuongput khah la ta che. Ṭobul, Volume I – Issue No. 02, Changer – Mimtukthla 2023. An e-Journal of Hmar Literature Society Delhi.

Bilêtna, Beidawngna le Beiseina (I, II, III)

Image
Khawmawi, Tuiṭhaphai, 15 Dec, 2023 (I) Ei tlângram cham dur, A angsung inhawi, Muonga kal chawina; A malsawm thlânin, Hringnun lam ei hraw. Salung awi hliein, Muongten Biekbûkah, Chung Pathien ei chawi. Hmasawn hlawtlingna, Zalênin ei zawng. Tlâng boruok thieng nêm, Thlifîmin mi thawi, Nunsawl ha a dam; Bawmtu lêntu mawi, Zaipu lunglêngna. Thiem inzir dawntuoi, Chûn le zuo beisei, Varna ram zuonin, Thiemna rûn sangah, Engthawlin an kai. Rûnsung, sumtuolah, Rimawi, "Tle-tlai" leh, Zalêng nun an nuom, Vânglainun an phâm, Zotlâng thengthawah. Râlpui a hung lien, Hlimlai muol a liem, Kumhlun thil um lo, Leihnuoi dân hrimin, Koin a châm nawh. (II) Biekbûk sukchimin, Ei rothil an raw. Sa ang mi pêlin, Rûn lak tum ei ram, Thlaphâng ei râltlân. Lunglam an vâi a, Nun hmang an dên nawh. Ṭûonsin rêl loin, Râldo insingsa, Retheina a zuol. Nunrawngna a hluor, Thisen insuoin, Hringna ei insuot. Fam dâr ri râpum, Chengrâng hrat an lêng. Hmei awm nêm chungah, Râwp kutthap an nûl. N...

Chibai Mangṭha

Image
HA Lalrohlu, Tuiṭhaphai, 1988 1. Kumsul inher kawlni suokin, Lenruol ngai hai parmawi min hlan; Hlimzai vawrin thutin kan sir, Zalenna ni kawl-eng thlirin. Sam ang thena chawnban vuonin, Dar anga intawng nawk di'n aw! Tiin kan hlan lenruol ngaihai, Dam takin le chibai mangțha ! 2. Aw lenruol hai dawnkir ei tiu, Muolzatam kar tluonglam hrawin; Singkhuol changna lo hla sien khawm, Hartharna ni kawl eng ding hi. 3. Khuonu'n mi huolhim tawn sien la, Lenruol ngailai țhe hnung hai khawm; Hun le ni hai inherliemin, Insuikhawm zai rel nawk ei tiu. 4. Kokir thei sien ka nuom ngei aw ! Thehnung singkhuol lenruol hai chu; A mawi si nawh kokir rel chu, Mangțha el leh, dam takin aw ! Hi hla hi famta Pu Hmar Amo Lalrohlu in tarik ni 1 Tuolbuol, 1988 a Tuiṭhaphaiaa phuok a nih. Ama, Pu HA Lalrohlu hi ram le hnam ta dinga miṭhahnemngaitak el a nih. Hnam ta dinga theitawp suoa kal a pên mêk lai kum 1999 khan hun lo takin thina nunrawngin a herthlieka, ram le hnam ta dinga chânna ropuitak ...