Sinlung Hills Council le Ṭawng
Pu JS Khobung
“Aw kan Sinlung khawpui…”
Sinlung Hills Council, hi Mizoram hmar-sak tieng Assam le Manipur ramri hnai tieng Hmar bubitna a um niin, SHC sung a hin khuo 31 chau huomin, Rural Development Block pathum le district pathum huom sung a’nthawka pieng a nih. Kum 2011 census dungzuiin mihriem 30,160 vel umin, lekha ziek le tiem thiemna tieng 94.68% le 95.27% tlangmi (ST) an um ni a record a nih.
Kum 1986 July thla in, Mizoram Hmar Association(MHA) chu indin a ni a, MHA chun Mizoram a Autonomous District Council hai thlirin, Mizoram a Hmarhai harsatna tamtak hieng – Political,social, economics, cultural & education sukkiengna dingin ngaituona inthuk tak neiin, hmalak dan ding a ngaituo ta a. Mizoram a unau Lai, Mara le Chakma ha’n Autonomous District Councils (ADCs) an nei chu an hnam hamthatna tamtak anizie hrein, chuongang chu India danpui hnuoi ah democratically a ngen ve nuomna piengin an ngen ve ta a nih.
Sienkhawm, (a tawizawngin hril ei ta) beisei naw le ringnaw angin thil chu a fe ta si leiin, Mizoram Hmar Association(MHA) chu makmaw a hming thar ah inletin ,chu chu Hmar People”s Convention (HPC) ti a thlak a ni ta a, tlangval tamtak chu in singsa hman der lovin ram riek dingin an pensuok pha ta a, hi hi Hmarram khawthlir Mizo Union movement (1995-96) zova Hmar movement 2nd phase a ngai a nih. Hun sawttak buoina namenlo suok a, hringna tamtak chan hnungin, Mizoram sawrkar le HPC chun inremna dawkan kilin inremna thuthlung (Memorandum of Settlement-MoS) chu 27 July 1994 khan ziekin, 27 August 1997 in officially in Sinlung Hills Development Council (SHDC) a lo pieng tah.
Amiruokchu, 1994 kum vek hin ṭhuoitu ṭhenkhat le hnam mipui tamtak chun a hran a inenkawlna ding Autonomous District Council naw chun damkhawsuokna ding a um naw ti hrie in HPC(D) indin nawkin sawrkar lak ah helna an sunzawm nawk ta a nih. Mi tamtak hringna chanin, a hma a nekin movement chun zuol tieng a pan a,mani le mani indo a ni tak. Sienkhawm, hnam ṭhuoitu le kohranhai hmalakna zarin 2nd April 2018 in inremna thuthlung ziek niin, Sinlung Hills Council (SHC) a pieng ta a, Mizoram sawrkar chun Sinlung Hills Council chu sawiselna tamtak kar ah State Act hnuoi ah The Sinlung Hills Council Act,2018 (No. 6 of 2018) , 5th July 2018 khan a lo pawm ta a nih. Vawisunni chen hin SHC a chun chawlin, CEM le EMs le staffs hrang hrang neiin, Sakawrdai HQ ah office bawl lai mek a ni a, Tuhin Sinlung Hills Council (SHC) Regional Office, MINECO, Aizawl ah neiin, burip takin ram le hnam hmasawnna ding kawng tinreng dap zingin, Hmarram Sinlung Hills tlang dumduoi tieng thlir zing pumin ro an rel a nih.
Ram vachal chun sa lien le sahrang kap le pel tumin a ram riek a, duthusam ang a hmu zo naw chang khawm a um hlak. Nghalhriem , Sazuk kipar dam a beisei lai a, Sazaw/ Ram-ar chau a hawn chun a lung a awi chie ngai naw a, sienkhawm kut ruok el a kir annaw le, hrui a khitsa kap annaw leiin a lawm hle. Eini khawm, ei beisei lientak el hmunaw inla khawm, ei hmu sun a hin lungawi dan thiem a, duottak le hmangaitak a ei enkawl chun ram chite khawm nisienla, ram hausa le inhnemna khawp ram ni ngei a tih.
Kum 2019 khan Sinlung Hills Council ah kan zin ve a, Assam le Mizoram ramri a khuo pawimaw ni mek Saiphai khaw bul ah “Welcome to Sinlung Hills” ti gate lientak ka hmu chun a mi suklawm ngei. ! Chuongang bawkin Sakawrdai lampui Sailutar khaw bul ah hmu dingin a um bawk.
Hienghai bak a hin a khawsung a sawrkar Department hrang hrang, kohran ,khawtlang le a ram sung a pawl dang dang ( Civil Society Organisation) hai hin an ziek ve am aw… tiin ka dap vel a, ieng Deptt. CSO, khawtlang le Hmar ṭawng hmangna Kohran hai meu khawm a “Sinlung Hills Council” hi an ziek ka hmu der nawh, lungril a na ngei de.! Khawsung a Dept. Signboards, Advertisements / Hoardings, etc a hai chun “Sinlung Hills Council” inziekna hrim hmu ding a um naw a, a khuo hming ,District le state hming bak hmu ding a umnaw hin tu’m awimawin thiemnaw inchang tir ei ta ? Mizoram chau nilo, Hmar khawvel i thlir le hringna hlu tamtak inhlanna SHC sung a hin, lutna kawtsuo pahni a Singboards chau hi ngansie el lovin, SHC area sung a Dept. popo, Khawtlang, Kohran le pawl (CSO) hrim hrimin, signboards ,advertisements/ Hoardings le banners,etc ah Sinlung Hills Council hi zieksa ngei ngei dingin hmalak a pawimaw ngei de. HPC HQ, Hmar Inpui Mizoram Region le HSA Jt. HQ in hmalakna hung nei hai sienla ṭha hleng a tih.
SHC area khawsung a hai Hmar ṭawng anlar nawh ei tih, andik ngei. A hmangtu ding bika inphutlui ei um nawh, nang le kei a innghat a nih. Ṭawnginringna (mike set) a thupuong lem chu van a ra ang a nih, sienkhawm,thuziek a hai hin Hmar ṭawng a thuziek hi uor thar inla. SHC area sunga bek Hmar ṭawng ei ziek ngamnaw chun khawlai a ziek ding am..? (Kei hman Hmar pakhat el khawm umnawna Assam district hmun hni ah Signboard ah Hmar ṭawng sentence khat “Damtakin” ziekin ka tar ngam chun iem SHC sungah Hmar ṭawngin thuziek ei tar ngam ve nawna san ning a ta ?) 2018 Accord khan ‘94 Accord MoS a ṭhenkhat sukbo/ hluohlan ani a,sienkhawm , pawimaw taluo “Ṭawng humhal” thu kha a pawimaw em leiin 1994 Accord a MoS Para 5: 1 besanin Sinlung Hills Accord Implementation Demand Committee (SHAIDC) ha’n Aizawl Bench fethleng a Gauhati High Court ah Writ Petition an lo submit nasan kha ! Mizoram sawrkarin Court thu angin Hmar ṭawng chu Mizoram ah Major language in Tarik 8th January, 2024 khan lo pawm tah. Ei lawm hlein ei chang a par huoi laizingin, tuta umdan pangngai a ei um zing ani chun, ṭhangthar hung seilien mek le puotieng anthawk khuolzinmi ha’n Sinlung Hills Council hi khawlai le khawtieng a um am, iengchenam a huom ti hi hrie nawng an ta, hril ding hrelovin lan dawm kun ngei ei tih.
1994 Accord MoS-a pawimaw taluo ṭawng (major language) thuah sawrkarin mi pawmpek ringawt sienkhawm, eini’n SHC sung takngiel a khawm Council hming ziek ngamlo le ṭawng ziek le hmang ei uorl nawa, Hmar Medium umlo chun sawrkar ah report fe sienla, Tarik 8, Jan’2024 a Govt notification hin ra ansuo chuong dim a nih. Ei hnam ṭhuoitu suongum tak tak ha’n hma hung la hai sienla, ṭawng hmanglar kum hi atakin inchang ngei sienla nuom a um hle. Ṭawng a dam chun hnam a dam ti ei hriet khah ! Sinlung Hills Council damzing raw seh.
Ṭobul, Volume III – Issue No. 01, Thlaphal 2025 – Thlaphur 2026. An e-Journal of Hmar Literature Society Delhi.
Comments
Post a Comment