Khawvêlah Lungâwina a Kim Thei Nawh
Vaâk (Crow) pakhat hin a rawng hi mawi naw a’n tiin a’n sit thei êm êm el a. A dum naw phawt chu nal tiin a zuk inhnar taluo vawng a. Nikhat chu Vakî (Parrot) kuoma fêin a rawng nal a tîzie thû le a’n hnar ngâwi ngâwi thû a va’n zâwt a. Sienkhawm a’n beisei naw tieng dai thil a va dawng lem ta hlau a nih.
Vakî chun “Inhnar ding ka um naw hrim hrim, hieng ku hin ka thu le hla lovin bâwm chîte sûngah an mi khum zing a, nang a anga zalên taka tuol suok invâk thei lovin khawsâwt le ning îp takin hringnun ka hmang hlak...” ti’n Vaâk chu a dawn a. Vaâk chun “A ni tak luo ie maw” ti’n a mâksan ta a. Sienkhawm rawng chi hrang hrang, mawi êm êma inbel ârâwn (Peacock) a hei hmu nâwk chun, a hei inhnar nâwk ta êm êm a. A rawng a mawi êm lei chun lungawi hlie hlie dingin a ring a. Va’n hmûpui a tum nâwk ta a. Sienkhawm a va’n hmûpui chun a nînaah a lungawi naw thû bawkin a lo dawn nâwk a.
Ârâwn chun “Ka hmul rawng nal lei hin mî po poin en nuomumah an mi thlâk a, tuol suok thei lovin sa huonah in chikte sûngah mi khumin an mi en hut hut hlak a. Châwl hâdamna hman a um ngai nawh. Mi ṭhenkhatin ka hmul rawng chu inhnarin an mi pawt phawipêk hlak a, a na thei êm êm el.
Hieng ringawta hringnun hmang nêkin thî khawm ka thlang lem. Nang chu i rawng a dum leiin mî mit i lâk naw a, tû ûksak i hlaw naw a, i rawng dum kha vângneinaah i hmang a, i him pha a ni kha...” ti’n a hei dawn chun, Vaâk chun “E he, a lo ni tak zet el ie maw! Kei hi ka lo invêt ngawt el...” ti’n a’n ngaituo har ta phut a. Tû khawm hi inhnar ding bîk an lo um nawh khawvêla hin, ngaituona nei lo puo tieng mitin a lo inhnar mei mei hlak a, sienkhawm ngaituona lungril sêng a, sûng tieng mitin ei hei bêlchieng tak tak phât chun, hlimna le lungawina chu khaw lâi khawm ni lovin, mania um a lo ni lem zing annâwm ie tî nachâng hung hre suokin, a chan tâwka chun a lung a sukâwi ve thei ta chau a nih.
Mihriemin ei thil beisei hai hi thil um lo, Vaâk vâr zawng hmû tum ang hlau le, thli hnawt ang mei mei chau hi ei lo nih. Ran le hin inangna tam tak khawm ei nei. Inhnarna le îtthîkna dâm hi ran lungril, vuok loa mâni le mâni na taka inhremna chau a nih. Ei inhnar ang hi ei hei nei tê rêng khawmin, ieng tak tak a lo ni chuong naw a, danglamna hê hû khawm ei nunah hmû ding a um tak tak chuong bawk nawh. Dit tâwk le hun tâwk ta tî hi ei dam sûngin nei ngai naw’m ei nih. Mi hâusa building le motor dit zât zât nei a, nuhmei pasal dit dit thlang thei ngîrhmuna um hai khawmin lungawina famkim an hmu chuong nawh. Ama hi chu a hâusa êma a dit dit a nei zo ta a, a lung hi a âwi bêk bêk el tah zuk tî ding hi khawvêlah an la pieng nawh. “An pieng nawh, pieng nâwk naw ni hai chatuon” tî ang deuin, chatuonin pieng nî nei naw ni hai.
Vuongna khaltu (Pilot) khawmin vân sânga a lêng lâiin hnuoia ṭum kâr a nghâkhla a, hnuoia lênghai hlakin vuongna-a vân sânga lênghai an inhnar nâwk a. Mihriem hi tû khawm inhnar ding bîk tak tak ei um nawh. Ei inhnar tuo kuol vêl mei mei vawng hi a lo nih. Nuhmei hmêl ṭha nei haiin “Ka nuhmei chu a hmêl a ṭhaa chu a fel naw êm, a suol êm, a lo mâwl êm, chu chu kha kha...” an tih. Nuhmei ṭha le fel nei hai hlak chun, hmêlah bû fâk ding a râ nawh tî hre zing sîin, a hmêl inâng deu, mî nuhmeihai dâm chu an inhnar nâwk a. Hmêl ṭha bawk, fel bawk nei hai khawmin sawisêl ding an invâi bîk chuong nawh. Mi ṭha lo ei dem, mi ṭha ei inpâk khawmin “Anâchu” ti’n a bung le châng ei khâr nâwk tho. Mak deu ei nih. Samak makna ei suk-ho zo.
Nâu ei hei nei a, an puitling kâr ei nghâkhla. An hung puitling dêk dêk le hlak, phurrika an inchang hma, an nâupang lâi hun kha ngaia ko kîr ei nuom. School ei hung kâi thei ṭan a, lekhabu tlâwm te chau chu dit khawp lovin, high school kâihaiin lekhabu an bag rik puom lêi luoia an pâi chu ei inhnar a. High school ei hei lût dêk dêk a, ei lekhabu pâi kha rik tiin ei high school lût hma bawk kha ei ngai vawng vawng nâwk si hlak. College lût kâr ei nghâkhla êm êm a, college ei lût leh competitive exam pêka sin hmu vat vat ei nuom nâwk a. Sin ei hei hmu tik le hlak chun, ieng maro rak lo ni awzâwng chuong nâwk lo. Promotion hmû kâr ei nghâkhla nâwk pei a. Promotion ei hei hmu le hlak chun, a hlaw chau pung lovin, mawphurna a lo pung nasa nâwk lem hman hman a. Ei thaw ding hriet lo chun, sin hmu hmaa exam result beisei taka ei nghâk lâi hun bawk kha ei ngai kîr nâwk vawng vawng el hlak. Khawvêlah lungawina a kim thei si nawh.
Sin ka hmu ta tho a, nuhmei nei ka hun ta ei ti nâwk a. Nuhmei ei hei nei nâwk ta pei a. Nâu ei nei zât hlak chun mawphurna le lungril sâwlna ding a lo pung tul tul el pei bawk. Sawrkâr sin ka hmu phât chu hâdam vawng vawng el ta’ng ka ti ei tî lâi hun dâm kha, hringnun khawvêl ei la pal tlâwm luot leia invêt ṭawng mei meia inhrâm ei lo nîzie dâm chu ei hung inhriet suok a. Inchûk suok ei hau po leh ei lo hriet tlâwmzie ei hung inhmu suok ta pei a. Hâusaknaah hlimna a um râw’m sâwnin tangka sum zawngin a suk a tungin sûn le zân, a sûr a sâ ti lovin ei tlân vir a; hlak chu a hâusa hmasa sa a beidawng inhmaah ei ṭhang am an’ tah tî dingin ei um nâwk hlak si. Rethei luot leia lungawina le hlimna hlak hi a lo um bîk chuong nawh. A ieng tak hi’m a ni ei zawng tî khawm hi hriet a’n tak ta ngei el. Hâusakna lungawipui chuong lo, retheina hlak chuong tho. Tû pa tî dânin am a nih, thil um lo chu Pathien khawmin zawng hmû harsa a ti âwm (ei Pathienin a nâ mi lo suksêtpêk sien la). Nunghâk hmêl ṭha rak lovin hmêl ṭha le luck deu, in lêng hau tak tak hai dâm chu an inhnar a; a luck deu hai hlakin an in lêng hau thu le an nghawkzie thu ngawt an inzâwt mâthlâwn chuong nawh. Ei ning intelin ei nuom po leh thî vat vat ei nuom a, dam nawa thi thei ngîrhmunah ei hei um le hlak chún, thî inlâuin doctor thiem le ṭawngṭâi dam thei an tî po ei râwn kawthlawk marî leh. Sûn a ni leh, nisa tlâk kâr ei nghâkhla a, zân a ni leh, khaw var kâr ei nghâkhla nâwk vak. Ei nuhmeihai halna’n, “Pansak nu tluk lo...” ei tih; ei pansakhai hlak chun, “Panthlang nu tluk lo che...” a lo ti ve nâwk a. Mani nuhmeihai nêka mî nuhmeihai fel lem bîk dingah ei ngai seng a. Tû pâ tî dânin am a nih; zuk inthleng tuo chi inla hlak chu, “Ka nuhmei mâ mâ ding kha a lo nih” ti nâwk si’ng ei t’a. Beidawng hlak hi ei um. Lawm khawm ei um.
Fâk le dâwn thila ni sien; hme dawng ei hme leh, hmarcha thak ei zawng. Hmarcha thak ei hme zo tik leh, a’n thak bona dingin thil thlum ei zawng. A thlum ei fâk le hlak, bâu a thlum taluo ti’n a sukrêna dingin hâwp le hmuom ding ei zawng kawthlawk nâwk a. Ei dû tak ei bâuah ei thun ta chun hei lem thla dawk dawk el âwm tak; tirdak ni âwm fahranin chil ei pei ei pei nâwk si. Ziel ei hâwpna san chu, a khu rim hi ei beisei tak chu ni ngei ding a n’a; zuk fâk ding um nghâl lo chun. Ei hei hâwp hlak chun, a khû ei bâua a lût le inruolin ei phû suok inrang nâwk a. En hi ei um, hmu pei ruok chu ei um nawh. A dû lo le hâwp ngai lo, ei bula um haiin an thu le hla lovin an lo hîp lût nâwk vawng el hlak. Hrisêl ṭha nuom duok duok ngawt an tih. A hâwptu nêkin a hâwp ngai lo haiin an lo hîp lût hi a pawi sei lem an la ti ta deu deu nâwk nghâl. Insûm man hi chu a um naw thei.
Sipai dâm hi ei ṭhang hmâ chun thuomhnaw ṭiel per pura inbel a, silâi sei zer zur el châwi kâr dâm hi a n’a ei nghâkhla hlak chu. Ei hei ṭhang tik le hlak chún, silâi zâng zâng, pistol mei mei châwi dâm ei nuom nâwk a. Uniform boa civil dress-a nuom dân dâna inthuom thei hai kha ei hung inhnar nâwk el hlak. Nuhmei pasal inneina kawnga ni sien; pasal hlak hi nuhmei hmêl ṭha ditin ei mit kham rak rakin ei zawng a, ei dit tak ei nei ta khawmin, an chunga ei kut thlâk ei ṭhul pha chuong nawh. Hmêl sie khawm an him bîk nawh. Mi fel lovin dem le sawisêl an hlaw, a fel khawm an fihlîm bîk nawh. Hme inhnik hme phâk lo haiin a suongtu an inmâwsiet, dû dû fa le dâwnhai hlakin a suongtu laka lungawiin, an inpâk vawr vawr chuong bîk nawh.
Motor ke pahni neihaiin ke pathum an inhnar nâwk a, ke pathum neihaiin ke pali nei. Ei nei khawmin ei lung a âwi chuong nawh. Ke sâwm nei nei inla khawm lungawi chuong hliek naw’m ei nih. In pakhat neihaiin a nêka tam nei bel sa an nuom nâwk a. Nâu nei thei lo haiin mî nâuhai taphawt an inhnar chi kim a. Nâu hau hai hlakin an nâuhai an châwm sêng naw luot lei dâmin, le an nâuhaiin phurrik an siempêk lei dâmin nâu boa um hai chu an inhnar ve ngâwi ngâwi nâwk thung a.
Khawvêla hin mihriemin ei thil beisei taphawt chu ei nei kim vawng tah. A lungawi ding ni inla chu, ei khawvêl hi hieng lâwm hin la buoi naw nih. In sûnga a lû tak nî nuom pâwl leh; kohran le khawtlânga a nih; state le rambunga ni leh. An beisei ang chu hmu ta zing hai sien khawm, a nêka insâng lem nuomna chun Vân a tawng ṭhul pha chuong nawh. Nuom nuom nî theina le dit dit nei theina hi lungawina a lo ni si naw a. Khawvêl ropuina po po nêkin, Pathien pakhat chau nei hi lungawina a lo ni lem si a. Chu mawl chu zawng hmû tum ei tîu.
Pêngpelep man dingin hun tam tak hmangin khawral la khawm, vuong hmang san tho an ti che. Nisienlâkhawm, pâr huon mâwi tak siem a, a zû le rim inhnik tak tak an insuo phâ chu, chuong pelep hai chun hung pan lem an ti che. Hadamna, chêngna le innghatna thlâka i’n buotsai pha leh, i ditzawng haiin hung pan el an ti che.
Ṭobul, Volume III – Issue No. 01, Thlaphal 2025 – Thlaphur 2026. An e-Journal of Hmar Literature Society Delhi.
Comments
Post a Comment