Upa Hlikam Riengsete: Chanchin Tlângpui
Upa Hlikam Riengsete hi Thlatun ni 15, kum 1955 nisa suok ruola pieng a nih. A pa hming chu fam Pu Ngurneikhup Riengsete a ni a, a nu hming chu fam Pi Sumneizo Riengsete a nih. Simtuiluong khawper, Buongbul khuoa pieng a nih. Piengpui pasal 4 le nuhmei 4 a nei a, an unau hi mi 8 an nih.
Sûngkuo retheina leiin Sikul a kâi thei ve nawh a. Sienkhawm, a pa hi Indopui pakhatna lai khan Haflong Public School-ah Class – III pass a ni leiin intieng lekha a pa hin an chûktir hlak a. Buhmasa, Pherzawl Reader le Dr.Thanglung Dictionary hai an chuk tir hlak a nih. Chuong chun, Hmar Kristien Hlabu, Independent Kohran Hlabu le Hmar Kristien Hla Tharbu, Hmar Thuthlung Thar Bible hai khawm a hung tiem thei pei tah a nih.
Kum 1963 khan Naupang Sunday School ah Primary pâwl niin, kumtâwp examna ah ICI N.C.Hills ah full mark hmu umsun a ni leiin Simtuiluong ICI Biekin ah dawkân chungah pawmkâiin Pârțhi an in awrtir hiel a nih.
Lekha tiem hi an hnik êm ȇm , an khuoa LP Teacher Upa Țhakung inah lêngin, a lekhabuhai le chanchinbu hlui hai a tiem hlak a. A hung tleirâw/tlangvâl hnung khawma, ruolhai le nunghâk lêng nêkin Upa Țhakung ina leng a thlang lem hlak leiin, ‘Hlikam ngaizâwngpa Upa Țhakung’ an ti hiel hlak.
An khuo Simtuiluong a ICI le EFCI Pastor hai inah lengin an lekhabuhai a tiem hlak a, Pastor pakhatpa lem chun, “Lekha i tiem râwn taluo, i la fesuol khawhlo ding a nih” a ti pȇk a, Pu Hlikam inthawk vakin, “I va ti suol nasa de! Lekha tiem râwn hi fesuolna nisien khawvȇla hin fesuol tam ta lȗng an tih. Lekha tiem rawn hi fesuol nawna lem a nih” tiin a dawn dai a nih.
Thlado Ni 23, 1992 khan Simtuiluong EFCI Kohranin Kohran Upa in an thlangtling a. Tuolbuol Ni 31.1993 khan Rev.Lalremruot Pena kutah Upa ordination a chang a nih.
Mîmtukthla Ni 28.1993, Hmar le Dimasa buoi lai khan Hajaidisa Bazâr-ah a fe a, a kȋr tieng chu ramhnuoiah pasal 5 hmêlhriet lohai chun lo vawhrawnin, vawhlum dêr tah a an ngai hnungin a thi le thi naw fiena’n a kutpâr hmun hni lai meiin an rawpêk a nih. Lampui a inthawk fîngkhat ding zet an keiphît a, ruom ah an dênglût a nih.
Nihni le zânkhat khurah chun a um a. Khanlai Biel, Hmar khuo pali infinkhawm mipui 520 velin an zawnga, khura um chu la suokin hospital an panpui a nih. An hmu hlim hin mi țhenkhatin “Damdâwi ina fepui țhahnem ta naw nih”an ti a chu, a sangpa Pu S.K. Khobungin “Pathien chau ringsanin damdâwi in panpui phawt ka tih” a ti tlat leiin GNRC Hospital Guwahati ah thla 2 sûng enkawlin Pathien zârin a hung dam suok nâwk a nih.
Tonic Solfa hi an hnik êm êm a, Junior, Elementary, Intermediate, Diploma le Matric chen Certifcate a nei phâk ve a nih.
A piengthara inthawk, Lalpa’n hla a 17 lai zet a pek a, Pathien Inpâkna hla, Hnam hla, Hla lênglâwng an nih.
Hmar țawng, Lusei țawng, Kuki (Thado) țawng, Gangte țawng le Vaiphei țawnga chanchinbu hai hi a tiem hlak.
Hmar țawng chanchinbu le Mizo țawnghai ah thusep (Article) a ziek hlak a, tuchena 200 vêl a ziek tah. A siețhatna ding um naw lei dâm, ruol țhenkhatin an châwihmangpêk leiin tamtak chu hmu zo a ni ta nawh a. A umsunhai po chu lakhâwmin, Lungrem Chi Tum Tum ti hming châwiin. a nâunu le a nuhmeihai heietzingna dingin, kum 2023 khan lekhabuin an suo a nih.
Tuhin mani hnam le țawngaa țhahnem a ngaina leiin lekhabu ding a buoipui mekhai:
1. Hmar Țawng Lo Inrilzie Suina (Tlângzar țêp). 2. I lungmâwi Phun Rawh. 3. Mani Inhrem le Unthattuhai. 4. Thanga Hi Tunâu am a ni a? 5. Keiin Ka Hmangai Lem a ni si! 6. Hmar Țawng Inchûk Ei Tîu. 7. Pathien a taka Phursuok. 8. Thina Chungchâng hih! 9. Ei tura chit ei la sîk ding hih! 10. Hmar Politics Lamințum nawzie! tihai hi file-ah a la sie țha tâwl an nih.
A chunga a chanchin ei hril ang khin Pu Hlikam Riengsete hi Hmar țawng thu le hla inhnik mi tak a nia, mihai angin inchȗkna run sirin, inchȗk sâng naw sienkhawm a lunghnuol chuong nawh a, a thei ang tawk le a phâk ang tawk peia kal pȇnin, inzak inphak dawn lovin lekhabu a tiem theina le ziek tienga țhangpui theituhai chu a belchawt el hlak a nih. Mi ti ȇsȇlnahai khawm mȇna a thlâk lem el hlak a nih.
Misuol kut tuora thihmun suola umin, taksa hrâtna le piengzie kawng mi pângngâi phâknawna tamtak nei ta sien khawm inngaisiea, awngrawp el a tum nawh. Theitawp suoin Hmar țawng sukhmasawnna dingin a thei ang angina hmaa lâk a, lekhabu, “Lungrem chi tum tum” Thusep 87 le hla 15, Phek 380’ tiem inhawi tak el chu a suolthlu a nih. Tuhin, thusep zieksa tamtak sersuok nawk tumin hma a lak mȇk a nih.
Hmar țawng humhal, sukvul, châwisâng le sukhmasâwnna kawngaa kuthnuhai ngâisâng a um el khȇla, Hmar literature ta dinga ban pawimaw tak a ni leiin Ngâihlutna (Appreciation certificate) le sumfai Rs 1000/- Hmar Literature Society Delhi chun an hlân a nih.
(Upa Hlikam Riengsete chanchin tâwi hi Ngâihlutna inhlân a ni huna mipui hriet dinga tiemlang a nih. An ziek ang angin ei insuo a nih.)
Ṭobul, Volume II – Issue No. 04, Tuolbuol – Thlado 2025. An e-Journal of Hmar Literature Society Delhi.
Comments
Post a Comment