Ṭawng le Hnam
Chalhlir L. Shunate, Senvon Bawkte, Guwahati (Pilangkata)
Țawng ei ti hin inkâwktir thei tam tak a um. Tuva țuma ei zuk thlûrbing tum tak chu ei nina suklangtu țawng hi a nih. Hrietbuoi vêngna di'n tlâwmin thil dangah la hang pakai vat ei tih.
Tuipuirâl ha'n mother nature, mother land, mother tongue an ti chânga mother hin iem a kâwka ti le, ei ni'n khuonu ei ti le nu (mi hringtu) hi inanglo an ni ti hi nguntaka sûtchieng phawt naw chun ngaidân inpelsawl hi thil um thei a nih. Ei nuhai hi Nepali/Bihari khawm lo ni hai sien ei mûr le seilienna hmun chîmtu țawng kha ka/ei nû țawng chu a hung ni ta hlak a nih. Hi lei hin a țhenin fiemthu titi'n father tongue an ti châng a um. Mother tongue ti hin nu-le-pa (parents) hnam țawng kha nilovin ei ințhangliennel țawng kha a ni lem hlak.
Hma ngai vêk hang dawm nâwk ta'ng ei tih. Kei chun ranruol le mihriem inangna tak chu țawng hi a nih ka lo ti ve hlak. Ui hi âr angin khuong sien, vaberin simbu inhrâm thaw bawk sien, a tu'n am mak ti naw'ng an ta? Lo hnâwm vaki'n sakhi inphâwt thaw tlat el sien kârlovin buvûi an khai vawng el ding a nih.
A chunga ei thu tiem ta sa hai le ei țawng hmang tlânglawn dân hai hang hmetrem sin seng ei tiu aw. Ranruol le inangna thuok nei in la khawm Pathien ngeiin chunghnungbîk rieu dinga a siemhai ei ni leiin, țawng le zierâng tamtak hriet le thei hi ei tum le thaw ding hrim chu a nih. Nisienlakhawm kêlin kêl ka nih, a ti theinaw anga mani nina inhrie lo ei ni nghâl sinaw chun țawngin thil a thawthei zie hi hriet a țûl.
Indiain a ngaihlut em em Urdu ti le Sanskrit ti hi țawng a nî ti ei hriet seng ring a um. An'leh, Urdu hnam Sanskrit hnam ti hi khawla'm an um a? Hi țawng hmangtu phawt hi Urdu hnam le Sanskrit hnam ni chuong ngai naw ni hai. Mani hnam țawng nêka midang țawng va ngainat le hmang leia an hnam mi va ni ve ngawt dân hlak um nghâl lo.
A bîkin eini'n (Hmarha'n) ei thawhla èm em nia ka lo ngai ve hlak chu, mani milesa laia hnam dang țawng hang hmang sa kher hi nikhuo/changkâng bîk rieuna anga ei ngai tlat hi nih.
Midang an um ngang naw leia Kohran upa ni ve hrâm, ME School khawm sir pha lo chen English ei hang inhmang luitir hi chu lungsiet ei sukum ka ti letling hiel hlak. Țhuoitu'n inkhawm ei ko châng le mipui hmaa ei ngîr chânga mani țawng ngeia fie fekfawka thu/thil hril ei thaw ngai tâwl naw lei chu a ni tak. An hmathe ei n'a, an mi entawn ding khawm ei ni hrim a nih. Chulaia ei hriet ding chu, ka țawng hi ka hlutsak am, ka țawng sukphuisuitu ka ni thei ding am, annaw leh ka țawng ta dinga hângthîm ang cho lem am ka ni zing ?
Chunglêng vate le sa tinrêng, thilhring hai chenin inhrâm dân tlângpui an nei angin mitin le hnam tin hin țawng ei nei firfer seng a. Thil tinrêngin mawina thurûk an nei seng bawk. Thlênga bumal chun tuihnaina a neia, thingpui no mawnga bumal ruok chun a thingpui pumin a sukpawrche ve thung hlak. Nunghâk hmêlțha eltieng sam chun a mawina a sukzuola, butlanga samzai inrawl ruok chun a thurtu chunga chen theidana an tlun thung. Âwm fua ei inngai laia ei nina indiktak chu khieng ang vêl khi ei nih.
A khawnâwta Hmar vawng, a dawngtu khawm Hmar, a tiemtu Hmar a ngaithlatu khawm Hmar tho, inneina dinga fielna lekha English-a ziek tlat el. A rêltu le thutlûkna siemtu Hmar vawng, agenda, resolution, decision taking ti ang vêl, țawngkam inri deu zing. Ei leplehâng zie le puithunaw zie hlak in hrie thei chuong țhak lo. Hieng zinga ei fe chun, khawvel boral ruola boral chu khî..., zuk chatthla el ding boruok hnawlût lui leia dama tiem, thlân lo cho ro ti la rem chie si lo ang hi ei nih.
Chuleiin, facebook le whatsapp ti ang vêla thil ei hang ziek ve châng hai khawm hin fîmkhur zing hlak ding. A bîkin hnam huopa inhriettirna le kohran thila hai hin fîmkhur nâwk zuol ding. “Kan hmaw êma nih” tia intlip zingpuma țawng sukhmêlhemtu ni hi thaw ve ngai lo ding. Hmang dân le ziek dân thu ah tlâwma inanglo met metna khawm hi a sukre dân ding dapdawk a hun ta hle.
Ei pi-le-pu hai khan an ziek thei naw a, tiem khawm an tiem thei bawk nawk. Mani zamaw thup nachâng hrie ve hrâm cho anga hnam mâwl le hnufuol lo ni hai sien khawm mi hran sa hran an nina phursuokin țawng an lo inpêksâwng a. Eini a ziek thei le tiem thei ha'n ei hang in hlamzuitir/ in riraltir el ding hi chu na deu a nih.
Pieng le mûr, umna zirnaw leia hnam dang țawng hmang hai chunga țawng tlahawl hmang hi chîng zawm lo chi. Hnam dang kâra kum thum/li um leia Hmar țawng inâwtnenga hmang le ka theinghil ti khawm hi thaw lo ding. “A sipei(army) țhangna a sâwt ta a, a(Hmar) țawng a theinghil” ti hi tu hnama khawm a um ngai nawh.
Mani hnam ta dinga sinthawa/ngîra in hrietna neitu chun a țawng a ngaiursûn tei tei hlak. A tu hnam khawm ni raw seh, diriemna nei bêk lova mani țawng le hnam hmanga palzieltu hai hi hotu/țhuoitu a inngai an ni tlângpui hlak.
Mani țawng humhaltu le hnam chawisângtu ni di'n a tiemtu taphawt kuoma ditsakna ka hung inhlân.
Ṭobul, Volume II – Issue No. 03, Thlahmur – Mimtukthla 2024. An e-Journal of Hmar Literature Society Delhi.
Comments
Post a Comment