Hmar Ṭawng Sukhâusak
(Ṭawng hi Pathien mi pêk am?)
Ṭawng hi Pathien mi pêk a ni am? Theological taka thlîr chun "Ni ê" ei ti thei. Chuong zâwnga chu iengkim hi Pathiena inthawka suok vawng a ni rêng. Amiruokchu ṭawng hi Pathien mi pêk tî thei an' nawh. Mihriemin ei khawsak dân le ei culture hmasâwn dân le inmila ei hung ser suok tung pei a ni lem.
Hmangruo um lovin hming a um hmasa ngai naw a, mihriem um lovin hming a um thei bawk nawh. Chuong ang tho chun ṭawng khawm hi culture nêkin a pieng hmasa thei bawk nawh. Mihriemin thil a siem suok râwn po leh thil hming (ṭawng) a hring suok râwn ting el ding a nih. Pathienin thil hming/ṭawng a mi pêk hmasa a, chû hming chu a taka hmû theiin ei siem suok pei ni sien la chu ṭawng hi Pathien mi pêk tî thei ni'ng a tih. Amiruokchu mihriemin ei thil hmû suok le inmil peia ṭawng hi ei ser suok a lo ni pei lem si. Thu chu tîsain a hung inchang ang kha a ni ve nawh. Tîsa kha thûin a hung inchang lem ta hlau a nih. A'n letling thawp el. Ṭawng hi Pathienin a mi pêk a ni nawzie chu Genesis-a khawm khan hmû theiin a um. Adam kha thil hming phuoktu dingin a ruot tî ei hmu kha.
Ṭawng hi Pathien mi pêk ni sien chu siem ṭhat ṭhat ngai ta naw nih. Siem ṭhat ngai zing khawpa derdêp chu Pathien siem a ni ngai nawh. Thing le ruo, thilhring, ram sa le mihriem hai hi Pathien siem an ni leiin siem ṭhat an ngai dêr nawh. Ṭawng ruok hi chu mihriemin ei hun pal le ei thil tawng ang peia inthlâk le siem ṭhat zing ṭûl, mihriem kuta innghat a nih.
Ṭawng ser suok le sukhâusak hi mihriem kuta innghat a nih. Nuom ela ṭawng hi zuk phuok zung zung thei a ni bîk nawh. Ei hril tâk ang khan tîsa a um hmasak zet hma chu thû hi phuok hmasak thei an' nawh. Lung a'n lêng hmasa zet naw chun lung lêngna thû inzâwt dân a um ngai nawh. Mobile Phone le Computer khawm hi an siem hma khan a hming Pathienin a mi lo pêk lâwk bîk nawh. Mihriemin thil ei siem suok phawt a, chu le inmila mihriemin ṭawng hi ei ser suok pei a ni lem. Thil ei tawnhriet (experience) hmasa phawt a, lungngaina tieng am hlimna tieng, chuong ei thil tawnghai inzâwt suokna dingin ṭawng ei ser suok ta hlak a nih.
Ṭawngkam thiem thiemin ṭawng an ser suok râwn el. Pathien mi pêk ni sien ditsak bîk nei lo a ni si a;
ei ṭawngkam thiem dân le thu mal ei hriet zât inang seng ta'ng a t'a; hla phuok thiem, tienami phuok thiem um bîk ta kher naw'm ei nih. Amiruokchu ṭawng hi mihriem phuok a ni mieu leiin ṭawngkam hâusa bîk ei um a; chu leiin thu hril thiem, thu ziek thiem tî hai dâm hi ei hung um ta rêng bawk a nih.
Ṭawng hi sukhâusak ding chun ṭawng ser suok thiem el kha a hun tâwk naw a, hnam dang ṭawng khawm a tam thei anga lâk lût kha ṭawng hâusakna hnârpui pakhat a nih. Mi tam takin ei ṭawng hi unâu ṭawng dang hmanghai leh a lo inang met chun "chu hai kha hai ṭawng a nih" ti'n ei pâpêk nghâl a, ei ṭawng mâwi tak tak khawm ei vûi ral zo. Sâp ṭawng hi ieng leia khawvêla hâusa tak am a n'a? ei ti chun, hnam dang ṭawng hieng Greek, Spainish, German, Latin, French, Italian, Portuguese, le ṭawng dang dang chi tam tak an lâk lût lei a nih.
Mî ṭawng hâw hi tlâwm maka lâk ding a ni nawh. Khawvêla hnam ropui tak Sâp hai meu hmanin inphalam le intîm dêr lovin an nêka inhnuoi lem hai ṭawng a tam thei angin an lâk lût zung zung el a nih. Hienga hnam dang hai ṭawng leh a lo inang met lei ela bân pei ei tum chun ṭawngah pase deu deu ei tih. Chû khêlah Zo hnathlâk seng seng khawm kum ie'm a ni zât hnunga lem chu ei inunâuna sukda deu deu a t'a, hnam chikte te'n inṭhe dar pei ei t'a, a tâwpah hnam lien lem haiin an mi la chîm ral ding a nih.
Ṭawng hi hnam a ni a, chu leiin hnam damna ding chun ṭawng khawm a dam a ngai a, hnam hmasâwnna ding khawmin ṭawng sukhmasâwn a ngai bawk. Ṭawng humhal chu hnam humhalna a ni a, chu lei chun ṭawng hi humhal le hlutsak ding ei nih. Ei thlahaiin unâu inhnâi te ei nîzie an hung hriet pei theina dingin unâu ṭawng dang hmanghai ṭawng khawm intîm dêr loa ei lâk lût pei hi thil ṭûl le pawimaw tâwpkhâwk a nih.
Lekha ziek mîhaiin a tam thei angin lekha ziekah ṭawng chi dang dang hlû lût ei t'a, dictionary-a khawm thu mal a tam thei ang takin hlû lût ei t'a, chuong chun ei thlahaiin ṭawng chi tam tak hung inchûk thiem pha ta'ng an t'a, ṭawngah buoina nei loa ei inhriet paw thei vawng huna lem chu hnam khat angin inthuruol takin lêng khâwm thei ta'ng ei tih. Ei rêng a ram chun hnam khat angin lêng khawm thei naw inla khawm, a ṭawng inhnai hai bêk hi chu zâi khata ei lêng khâwm hun a la um ngei ding a nih.
Ṭawng inhnai na ná nà chu ei inngainain ei innêl bîk hlak. Entirna dingin Hmar ṭawng le Lusei ṭawng hi an lo inhnai leiin Zo hnathlâk lâia chu ei inpaw tak bawk a nih. Mizoram hi ei vawi khat hmûna khawmin ei zuk tlângnêl nghâl el a nih. Chu chu ei ṭawng inhnai lei a ni naw thei nawh.
Mi ṭhenkhatin ei ṭawng thu mal ṭhenkhat hi Lusei ṭawng a ni ti'n hmang an intîm pha hlak. Hienga bân ei tum pei chun kum ie'm a ni zât hnunga chu ei ṭawnghai hi inangna hung nei tlâwm deu deu an t'a, ṭawng inang lo na ná nà chun hnam dang anga ei inen hun khawm a la tlung ding a nih.
Ṭawng hi culture (nunphung) pakhat ve a n'a, chu leiin ṭawng inhnai chu nunphung khawm inangna an lo hau bîk châwk. Ṭawng ei tî hi nuom ela ei phuok fâwm el a ni bîk naw a; ei nunphung le inzawm tlat an nih. Ei nunin a tawnhriet (experience) hai kha ṭawngin a hung suok ta hlak. Ei Bible thukhawchâng le inkalin tîsa chu thûin a'n chang letling ta lem hlau el.
Ei hril tâk ang khan ṭawng sukhâusak ding chun hnam dang ṭawng lâk lût râwn a ngai. Ṭawng ṭobul suina ding khawmin hnam dang ṭawng hriet sa ve hi a lo pawimaw inthûk khawp el. "Hawihâwm" tî khawm hi unâu Thadou ṭawng, "Hawi" le "Hâwm" kei kawp a nih. "Hawi" chu "Ṭha" tîna a ni a, "Hâwm" chu "Sem" tîna. "A ṭha sem" tîna a ni âwm. A umzie tak chu mi biek inhawi; Sâp ṭawngin "Polite" ei ti le hin intluk vêl an tih. Chuong ang chun ṭawng ṭobul sui suokna dingin hnam dang ṭawng khawm hi hriet râwn le lâk lût râwn ve hi a ṭûl ve khawp el.
Chun ṭawng hâusak ding chun ziek mî, thu le hla phuok mî ei tam a ṭûl bawk. Ei thu le hlahai zieka ei mâksan pei naw chun, ei thî ruolin ei ṭawng khawm thi sa ve'ng a t'a, chu leiin thîna chu ṭawng inhmangna a hung ni sa ve pei el ding a nih. Mâni'n ei ser suok thiem naw a ni khawmin hnam dang ṭawng lâk lût intîm lo ding. Mani ṭawngin a hril fie thei rak lo khawm ṭawng dangin fie êm êma a hrilna khawm a lo um ve pei hlak.
Entirna dingin "Ka balance an cut" tî khawm hi Hmar ṭawng chun "Cut" hi a tlukpui a um naw leiin Sâp ṭawng ei lâk lût el. Hmar Dictionary-a hin hnam chi dang dang ṭawng a tam thei anga lâk lût khawm hi thil ṭha tak ding a nih. Hnam dang haiin hung hmang/râwn nuom ve'ng an t'a, sum dâwngna chikhat a nî ruolin Zo hnathlâkhai mi hûi khâwmtu hmangruo pakhat a la hung ni ding a nih. Thu le hla (ṭawng) hi râlthuom nêka thil thaw thei lem a ni si a.
Ṭobul, Volume II – Issue No. 03, Thlahmur – Mimtukthla 2024. An e-Journal of Hmar Literature Society Delhi.
Comments
Post a Comment