ChatGPT Chungchangah
ChatGPT hi a hre naw ramsam chu ei um bêk ka ring naw a. Tûlâia ṭhangmêk inchûklai hai tâ ding lem chun thil ‘pawimaw’ tak ni âwmin a'n lang. Thabo le lem hin chu an hme êm êm a, google a zawng fâwma, lekha phêk tam tak tak hai tiem kher ngâi ta lovin, hi ‘suok ringum’ ChatGPT hi ei dit dân ang takin second tam lova sawr ik ik thei zing ani tah! Technology khawvêl hi a lo chang kâng ta kher el! Nî danga Apple iPhone-a hai Siri, Android phone-a hâia Google Assistant tihai le tekhi chun ChatGPT hi chu changkang bîk tak ni'n, sawrtlâk tak khawm a nih. A'n lâr êm êm nasan khawm a hung ni ta pei! Siri dâm hi chu zawna ei hang pêka, ‘robotic’ takin, dawnna a mi pêk hlak. A dawnna hi mihriemin systematic taka an programmed sâ inlang ngawi ngawiin, inchûkna khawvêla ding lem chun zuk “sawrtlâk bêk bêk khawm ani nawh” ti lang, khêl hril naw ningah! Ei khawvêl hmang mêk ka hang thlîr hin, kum sawmhni liemtaa ‘Bluetooth,’ ‘Wifi,’
‘Touchscreen’ le add hai hi technology khawvel thlâkthlengtu anga ei lo ngai ang bawk khan, tûta kum 2020 a'nthawka tiem chin hin chu Artificial Intelligence (AI) hi khawvêl thlâkthlengtu tak tak ni dingin a hung inlang ta pei!
Entirna mei meiin, Pathien zâr chauvin, Laptop mawi tâwk tak el hi ka lâk ve a, computer-a a sawm hlak hrim ‘Space Bar,’ ‘Shift,’ ‘Caps Lock’ tî hai ang deuvin, AI hmangruo Co Pilot zuk lût el theina button hi a hung sawm ve ta tlat el! Hi ang bawk hin document hmetlûtna dinga ei hmang tak Microsoft Word (le a sûngkuo hâi) khawma tirtawn dingin Co Pilot hi a nei ve tah! Hieng ang hlawl hi ani tah ei technology khawvêl chu. Hi lei hin, tulai ngâi dân taka dingin, “AI chu mâksan thei ani ta nawh, thiem tak lê a chin tâwk hriet a, ei ni tin nun, ei inchûkna khawvêla hmang ṭangkai tum lem ding ani tah” ti inlâ, a ṭha âwm ie. Annawleh, sapṭawnga thurosie inlâr ve tak el: “Fire is a good servant, but a bad master” an lo ti ang deuvin, AI khawm hi hmetkawp thei ni mei a tih. AI hi suok ringum le fela ei siem chun, thil tam taka mi sâwk theitu le hun sawk zangkhai theitu a nih. Amiruokchu, i lêkha inchûknaa I hâwm-uak (assignment) nisien, i Masters Degree/PhD thawnaa i suisuokna sin thawtû pumhluomah ChatGPT ‘mani hi i ruot el ani chun, i mimal hriet zâunaa ṭhangpui naw hlêng a che. Lekha ei inchûkna san tak chu a degree hnawt el ni lova, mimal thiemna sukzâu le belsaptu dinga ei inchûk ani meu si! A'n naw a? Mei (fire) chu mihriem thil hmusuok lai po pova ṭangkai pawl tak ni siin, kangmei lien tak a hang suok meu chu danghne ruol mei mei ani ngai naw hlak kha. Chu ang bawk chun, AI hin inchûkna khawvêl nasatakin a chîm mêk hi, thiem taka hmang ani naw ruok chun, thabona le hrietzâuna kawnga daidantua a ṭhang thei.
AI hmangruo hril seng senga khawm, an lâr tak bîk ChatGPT hi hang thlûr bîk lang. ‘Chat’ khêla a ‘GPT’ lam sei chu (ka zuk google fâwm hnungah) ‘generative pre-trained transformer’ tîna a ni a. A lam sei a'nthawk ringawta khawm hin data tam tak a'nthawka thu lâwrkhawm hai hmanga dawnna mawikhai pe suok dinga inchûktir hmangruo ani tî chu ei zuk hriet a. 2022 a siemsuok annawle tlângzâr niin, a neitu chu Open AI a nih. Hi thusep tâwite ziek dinga mi mawrtu pakhat chu National Conference kan neinaa abstract (research paper) submit-a umhai ennawnna ka nei a. 100-a 70/80 deu thaw chu ChatGPT hmanga zieklui ani ti lang inkhêl ka ring nawh. AI thilziek rêng rêng zuk hriet awlsam dân tak chu a ‘thi dul’ el a nih. Lekhathawn mi zuk ziek pêk raw ti la – “I hope this letter finds you well” tia inṭan hin a hung ziek deu thawr nuom hlak bawk. Einî khawtlâng sûnga CSOs lekha a ṭhen-a-zâr a hai inlang deu kawnga a hung um châng a bo ngai nawh. Hi bâka thumal uor deu deu hieng – underscores, foster, intersection, delves, intricate, sheds light, tapestry, nuances, le add. hai hi phêk khata hmu ding a um deu thûr hlak.
ChatGPT ei hawng hunah "ChatGPT can make mistakes. Check Important Info" tia an ziek chu hmu ding a um a. Hi taka inthawk hin, a thilhril hâi hi ama vek khawma â'n dik vawng ngai naw tî a hril. Hi le inzûl hin, experiment pakhat nei a ni a. ChatGPT bulah: "Christopher Columbus in 2013 laia USA a hung sir hmasatak ṭum thu kha hung hril zâu rawh" an ti a. Hi thu hi phuokchawp le a lem ani ti ei hriet; Columbus chu 1492 a USA va hmusuok a ni ti ei hriet. ChatGPT chun hieng hin: "Aw leh, Columbus in 2013 laia USA a hung sir kha thil inchiktlâk um tak el a nih..." ti ang zawnga thukhêl hi a hung zawm el thei hi mi ngaimaw a hlaw hlê. Chu ang bawkin, hi thil hi siemṭha ani tah. Tu huna hin hi zawna hi indawn chun: "To rawh, i hriet suol ni'ng a tih, Columbus chu 2013 ni lovin 1492-a hung lem a nih" ti angin hlem annawleh sêlkal thei der lovin a um tah. Pakhat nawka, academic writing ei thaw hunah, Hmar chungchangah MLA/APA citations hmangin Reference list mi pe raw ei ti chun, awm tak tak ni siin, a taka lekhabu um der lo ruol dam a mi pek hlak. Entirna'n:
1. Lal Dena (2014). History of the Hmar People. Akansha Publishing House 2. Hrangchal D (2015). Culture and Religion of the Hmar People. Mittal Publications.
Hieng hai hi a taka um der lo an nih. A mihriem hming chu indik rawi a tih, anâchu, a kum, a lekhabu hming, a suttû hai pakhat tak hi phuokfâwm dam ani hlak. Hi lei hin, academic writing thaw hai lo fîmkhur hle dingin ka zuk infui nuom. ChatGPT 3.5 chena lem khan chu a database (a thulakkhawmna bawm) kha 2022 April chen chau ani leiin, 2023-24 a thiltlung hai lem chu a hriet naw tawp. Tûtâ latest update ChatGPT 4o/mini ruok hi chu a lo advance nawk ta hle. Buoina neu neu a neihai an siemṭha pei hnunga changtlung ve taka hung um pei chu ani tah.
Ka ngai pawimaw tak
ChatGPT chungchunga hin chu NOVA Publishers New York (Scopus Indexed) hnuoiah lekhabuchapter a lo sut ve ka ni ta leiin, Pathien zarin hrie ve nuola chun kan ngai tah. Zieksap ding tam tak el chu a um. ChatGPT hi ringzo a umna le a ṭhatna tam tak a um. Entirna'n ziek suknaltu'n ei hmang a: "ChatGPT rewrite this paragraph in a smooth/polite manner" dam ei zuk ti chu, ei thilziek khawm ei âwi ta naw rak hiel a nih. Grammar dam ei in-check tira, summary dam ei inziektir a, ṭawng inlettu ding damin ei hmanga, hun vawngna kawnga a mi ṭhangpui êm êm a nih. A tîra ei ziek ang khan, AI khawvêl fe meka a hmang lo bîk hi chu thil invet tlâk annawleh 'up-to-date' lo anina chin khawm a um tah. Elon Musk a Tesla company lem chun Robot hi in sûnga hmang thei dingin a zawr dawk uoi uoi der ta a. Vawisûn a'nthawka kum sawm hnungah lem chu AI hi ei hringnuna um nasa ta ngawt a tih! Entirna bawkin, ni tina mitinin ei hmang fur WhatsApp a AI "MetaAI" zuorman ṭhin ni awm takin WhatsApp kawtthlêra a mi nghâk el hi, dehâwn thei hlak ni lo, ei hmet suol chang hlak bo bawk lo. Hi ang hlawl hin AI hin ei hmun a hluo/chang ta tî ka zuk hril nawn a nih.
Hieng laia ka ngai pawimaw êm êm chu responsive use of AI hi a nih. Hmang chu hmang ei tih, amiruokchu a chintawk umin. Ei thusep hin ChatGPT a thlûrbîk ang bawk hin, ChatGPT hi a chintâwk umin hmang ei tîu. Exam hall a phone chawilût la, i ruolha'n phone hmang ve naw hai sien la, nangin copy zut zut bîk la - chu chu thil fair lo a nih, thil ethical lo a nih. Chu ang bawkin, research paper ziekna dinga ChatGPT ring bur ti dam hi thil ethical lo a nih. Mimal thluok hratna ding, mimal hriet zauna ding leia exam hai hi an buotsai, research hai an conduct ani si a. Inchûklai hâi ta dinga AI, a bîk takin ChatGPT, hi ei assignment hai po po ziekna ding le ei creative process daidantu a hmang ani hi inlâu a um taluo.
"Ethical AI is about enhancing human decisionmaking, not replacing it"
- ChatGPT 8th Dec, 2024
Ṭobul, Volume II – Issue No. 03, Thlahmur – Mimtukthla 2024. An e-Journal of Hmar Literature Society Delhi.
Comments
Post a Comment